Verse 38

Brahmavidya

Sanskrit (Devanagari)

निष्कलः सकलो भावः सर्वत्रैव व्यवस्थितः । उपायः सकलस्तद्वदुपेयश्चैव निष्कलः ॥३८॥

Padapatha (Word Split)

निष्कलः । सकलः । भावः । सर्वत्र । एव । व्यवस्थितः । उपायः । सकलः । तद्वत् । उपेयः । च । एव । निष्कलः ॥३८॥

IAST Transliteration

niṣkalaḥ sakalo bhāvaḥ sarvatraiva vyavasthitaḥ | upāyaḥ sakalas tadvad upeyaś caiva niṣkalaḥ ||38||

Translation

निष्कल आणि सकल असा भाव सर्वत्रच स्थित आहे. उपाय (साधन) सकल आहे; तसेच उपेय (प्राप्तव्य) निश्चयाने निष्कल आहे.

Academic Translation

The partless and the with-parts state (bhāva) is established everywhere. The means (upāya) is with-parts; likewise the goal to be attained (upeya) is indeed partless.

Verse Context

• Upāya–upeya distinction; saguṇa/ nirguṇa; means within duality culminating in non-dual realization
• Mahavakya: Aligns with ‘प्रज्ञानं ब्रह्म’ (Prajñānaṃ brahma): the goal is partless consciousness itself; methods operate within the mind’s structures.
• Atharva
• Chandas: Anuṣṭubh (śloka)