Adhyaya 36

या अध्यायात भारद्वाज संवादरूपाने भगवान विष्णूच्या वराहावताराची कथा सांगतात. प्रलयजलात बुडालेल्या वसुमतीशिवाय प्राण्यांचा भार कोण धरेल—हे जाणून भगवान पाताळप्रदेशात निमग्न पृथ्वीचा शोध घेतात व यज्ञमय वराहदेह धारण करतात; ज्यात वैदिक छंद, अग्नी आणि यज्ञोपकरणे अंगांगांत प्रतीकात्मकरीत्या वर्णिली आहेत. वराह जलात प्रवेश करून अंधकार दूर करतात, रसातलाला वश करतात आणि दंष्ट्रेवर पृथ्वी उचलून वर आणतात; ऋषी स्तुती करतात आणि समुद्राचा कल्लोळ मंगलध्वनी व आहुतीसदृश प्रतिमांनी वर्णिला जातो. यानंतर अर्जुन विचारतो—प्रलयकाळी पृथ्वी कशी टिकते आणि सात पाताळांच्या खाली तिचा आधार काय. भारद्वाज नाडिका, दिवस, महिना, वर्ष अशी कालमाने, युग-मन्वंतरांची रचना आणि श्वेतवराहकल्पातील मनूंचा क्रम सांगतात. प्रलयक्रमात प्रथम दुष्काळ/उष्णता, मग अनेक वर्षांचा पाऊस, जगत्प्लावन, विष्णूच्या नाभिकमलावर ब्रह्म्याची योगनिद्रा आणि नंतर भगवदाज्ञेने नवी सृष्टी—असे वर्णन येते. शेवटी या कल्पात विष्णूने श्वेत वराहरूप घेतले, पुढे वेङ्कटाचलावर येऊन स्वामिपुष्करिणीजवळ निवास केला; ब्रह्म्याच्या विनंतीने दिव्यरूप धारण झाल्यावर प्रत्यक्ष दर्शन दुर्लभ होते—मग अर्जुन भक्ती व कथाश्रवणाने मनुष्यांना भगवद्प्राप्ती कशी होईल हे विचारतो.