Adhyaya 31

अध्यायाची सुरुवात पुराणकथनाच्या चौकटीत होते. संध्याकाळची नित्यकर्मे पूर्ण करून अर्जुन श्रद्धेने ऋषी भारद्वाजांना प्रणाम करतो आणि एका महान नदीचा उगम तसेच तेथे स्नान व दान केल्याने मिळणारे पुण्य याविषयी उपदेश मागतो. भारद्वाज अर्जुनाच्या वंश, शील व गुणांचे कौतुक करून सांगतात की लक्षपूर्वक ऐकलेली ही दिव्य कथा पापकर्मातून उत्पन्न होणारे दुःख शमवून चित्त शुद्ध करते. यानंतर प्रसंग शंकराच्या विवाहोत्सवाशी जोडला जातो. सर्व देवगण व जीवसमुदाय जमल्याने पृथ्वीवर भार वाढून ती अस्थिर होते. हे पाहून महादेव जगत्-रक्षणासाठी तत्पर, दिव्य शक्तीतून प्रकट झालेल्या अगस्त्याला दक्षिणेकडे जाण्याची आज्ञा देतात. अगस्त्य विन्ध्य पर्वत ओलांडून दक्षिणेस जाताच पृथ्वी पुन्हा समतोल होते आणि देवगण त्यांची स्तुती करतात. पुढे अगस्त्याला सूर्यनिर्मितासारखा तेजस्वी महान पर्वत दिसतो; तो त्यावर चढून एका रम्य सरोवराच्या उत्तर तीरावर आश्रम स्थापन करतो. विधिपूर्वक पितर, देव, ऋषी आणि वास्तुदेवतांचे पूजन करून तो जगत्-स्थैर्यासाठी तपस्येचा आदर्श उभा करतो. अशा रीतीने हा अध्याय संवाद, तीर्थ-उत्पत्ती आणि लोककल्याणकारी तपाचे नैतिक प्रतिमान यांचे सुंदर विणकाम करतो.