Adhyaya 24

अध्यायाच्या आरंभी ऋषी सूतांना विचारतात—विष्णुभक्त ब्राह्मणाला त्रास देणारा तो क्रूर राक्षस कोण होता? सूत श्रीरंगक्षेत्रातील पूर्वकथा सांगतात; वैकुंठासारख्या त्या धामात भक्त श्रीरंगनाथाची पूजा करतात. तेथे वीरबाहूचा पुत्र सुंदरगंधर्व जलतीर्थावर अनेक स्त्रियांशी निर्लज्ज वर्तन करतो. मध्यान्हकर्मासाठी वसिष्ठ आले असता स्त्रिया अंग झाकतात, पण सुंदर झाकत नाही; म्हणून वसिष्ठ त्याला लज्जाहीनतेमुळे राक्षसत्वाचा शाप देतात. स्त्रिया वसिष्ठांना विनवतात—असा शाप लोकधर्म व मर्यादेला बाधक ठरेल, कृपा करा. वसिष्ठ आपल्या वचनाचे सत्य राखून उपाय सांगतात—हा शाप सोळा वर्षे राहील; नंतर सुंदर राक्षसरूपाने भटकत शुभ वेङ्कटाद्री व चक्रतीर्थ येथे पोहोचेल. तेथे पद्मनाभ नावाचा योगी राहतो; राक्षस त्याच्यावर हल्ला करील तेव्हा विष्णूचे सुदर्शनचक्र ब्राह्मणरक्षणासाठी प्रेरित होऊन राक्षसाचे शिरच्छेदन करील आणि सुंदर पुन्हा दिव्यरूप धारण करून स्वर्गात जाईल. कथा तशीच पूर्ण होते—सुंदर भयाण राक्षस बनून सोळा वर्षे फिरतो व अखेरीस चक्रतीर्थावर पद्मनाभावर आक्रमण करतो. योगी जनार्दनाची स्तुती करतो; सुदर्शन प्रकट होऊन राक्षसाचा वध करतो. सुंदर तेजस्वी होऊन सुदर्शनाची स्तुती करतो, स्वर्गगमन व शोकाकुल पत्नींच्या दर्शनाची अनुमती मागतो; सुदर्शन अनुमती देतो. पद्मनाभही विनंती करतो—चक्रतीर्थात सुदर्शन स्थिर राहो, पापनाश, मोक्ष व भूत-पिशाचादि भयापासून संरक्षण देओ. शेवटी सूत सांगतात—ही कथा ऐकणाऱ्यांचे पाप नष्ट होते आणि तीर्थाची पावन महिमा प्रकट होते।