Adhyaya 21

या अध्यायात श्रीसूत नैमिषारण्यातल्या ऋषींना आकाशगंगा-तीर्थाचे माहात्म्य व भागवत-लक्षणे सांगतात. रामानुज नावाचा शास्त्रपारंगत, जितेंद्रिय, वैखानस-धर्मनिष्ठ ब्राह्मण आकाशगंगेच्या तीरावर दीर्घ तप करतो—उन्हाळ्यात पंचाग्नि, पावसाळ्यात उघड्यावर निवास, हिवाळ्यात जलशयन; तसेच अष्टाक्षरी मंत्रजप व जनार्दनाचे अंतर्ध्यान करीत राहतो. तपाने प्रसन्न होऊन वेङ्कटेश/श्रीनिवास शंख-चक्र-गदा धारण करून, दिव्य पार्षदांसह, नारदाच्या गान-वाद्यांच्या मधुर निनादात, वक्षस्थळी लक्ष्मीसमवेत प्रकट होतात. रामानुजाची स्तुती ऐकून भगवान त्याला आलिंगन देतात व वर मागण्यास सांगतात; रामानुज अचल भक्तीची याचना करतो आणि दर्शनालाच परम सिद्धी मानतो. येथे भगवन्नाम व दर्शन यांची तारक शक्ती प्रतिपादित होते. पुढे भगवान आकाशगंगेत स्नानाचा विशेष पुण्यकाल सांगतात—मेषसंक्रांतीला, चित्रा नक्षत्रयुक्त पौर्णिमेस स्नान केल्यास परम धामप्राप्ती व पुनर्जन्म-निवृत्ती होते. नंतर ‘भागवत कसा ओळखावा?’ या प्रश्नावर अहिंसा, अद्वेष, संयम, सत्य, माता-पिता/ब्राह्मण/गौ-सेवा, हरिकथा-श्रवण, तीर्थयात्रा-रुची, जल-अन्नदान, एकादशी-व्रत, हरिनाम-रस, तुळशीपूजन आणि तलाव-कूप-उद्यान-देवालय इत्यादी लोकहितकार्य—ही भागवतश्रेष्ठाची लक्षणे विस्ताराने सांगितली आहेत. शेवटी सूत वृषाद्री (वेङ्कटाद्री) येथील वियद्गंगेचे हे ‘उत्तम’ माहात्म्य म्हणून उपसंहार करतात।