Adhyaya 19

या अध्यायात सूत वेङ्कटाचलाचे नित्यपावन स्वरूप सांगतात—असंख्य सरोवरे, नद्या, समुद्र, वने व आश्रम; वसिष्ठादी ऋषी, सिद्ध, चारण आणि किन्नर समुदाय तेथे वास करतात. विष्णू लक्ष्मी व धरणीसह, ब्रह्मा सावित्री व सरस्वतीसह, शिव पार्वतीसह, गणेश व षण्मुख, इंद्रादी देव, ग्रहदेवता, वसु, पितर व लोकपाल—सर्वजण जणू सतत तेथे सन्निध, त्यामुळे पर्वत अखंड देवसभेसारखा भासतो. यानंतर यात्रेचा आरोहण-क्रम दिला आहे—यात्री वेङ्कटाद्रीकडे वाणीने क्षमा मागून माधवदर्शनाची प्रार्थना करतो आणि हळुवार पावलांनी पवित्र भूमीकडे चढतो. स्वामिपुष्करिणीत संयमाने स्नान करून, अल्पसेही पिंडदान केल्यास पितरांना व परलोकस्थितींना उन्नती मिळते. पुढे पापविनाशन तीर्थाचे माहात्म्य—फक्त स्मरणानेही गर्भवासाचे दुःख टळते; स्वामी-तीर्थाच्या उत्तरेस स्नान केल्यास वैकुण्ठप्राप्तीचे फळ सांगितले आहे. ऋषींच्या प्रश्नावर सूत उपदेशक आख्यायिका सांगतात—हिमालयाजवळ ब्रह्माश्रमात शूद्र दृढमति उच्च विधी करावयास इच्छितो; पण कुलपती ब्राह्मण अधिकारनियम सांगून दीक्षा नाकारतो. दृढमति तप करतो व भक्तिसेवेची साधने उभारतो; दीर्घ सहवासाने सुमती नावाचा ब्राह्मण त्याला वैदिक कर्म शिकवतो व पितृकर्मही करतो, परिणामी सुमतीला मृत्यूनंतर घोर यातना व अनेक जन्मांची परंपरा भोगावी लागते. अगस्त्य कारण सांगून एकच उपाय देतात—वेङ्कटाचलावरील पापविनाशनात तीन दिवस स्नान; याने ब्रह्मराक्षसदोष नष्ट होतो आणि पिता-पुत्र शेवटी मोक्ष पावतात. दृढमति देखील अधम योन्यांनंतर पक्षिरूपाने तेथे स्नान-पान करून तत्क्षणी दिव्य विमानाने आरोहण करतो; शेवटी तीर्थाची सर्वपापहर शक्ती व पतितांसाठीही शुद्धीकरणाची भूमिका अधोरेखित होते.