Adhyaya 1

अध्याय १ ची सुरुवात नैमिषारण्यात होते. शौनकादी ऋषी लोकसंरक्षणासाठी बारा वर्षांचे सत्र करीत असून पौराणिक सूत उग्रश्रवस यांना स्कंदपुराण कथनासाठी विनंती करतात. सूत व्यासांना पूर्वी विचारलेल्या प्रश्नाची आठवण करून देतात; व्यास प्राचीन प्रसंग सांगतात—नारद सुमेरूवर जाऊन विश्व-पिप्पल वृक्षाखाली तेजस्वी दिव्य मंडप पाहतात आणि कमलासनावर विराजमान, ऋषि-देवगणांनी सेवित, वराहमुख पुरुषोत्तमाचे दर्शन घेतात. तेथे धरणी (पृथ्वी) सख्यांसह अर्पणे घेऊन येते; वराह तिला आलिंगन देतात आणि धरणी आपल्या आधारभूत प्रमुख पर्वतांविषयी विचारते. वराह अनेक पर्वतश्रेणींचा उल्लेख करून दक्षिणेकडील पवित्र प्रदेशाचे विशेष माहात्म्य सांगतात—नारायणाद्री/श्रीवेङ्कटाचल, सुवर्णमुखरी, कमलाक्ष सरोवर आणि देवालयपरिसर यांची ओळख करून देतात. यानंतर तीर्थांची श्रेष्ठता ठरवून स्वामिपुष्करिणीला सर्वोच्च मानले जाते व तिच्यात असंख्य तीर्थे (परंपरेतील ‘छयासष्ट कोटी’) असल्याचे सांगितले जाते; तसेच सहा प्रमुख तीर्थे निर्दिष्ट होतात. कुमारधारिका, तुंब, आकाशगंगा, पांडव, पापनाशन आणि देवतीर्थ येथे ठरावीक काळी स्नान केल्याचे फल वर्णिले आहे. शेवटी धरणीची वराहस्तुती, वराहाचे धरणीसह वृषभाचल/शेषाचलाकडे गमन आणि श्रद्धेने पठण-श्रवण करणाऱ्यास प्रतिष्ठा व इच्छित फल देणारी फलश्रुती यांसह अध्याय समाप्त होतो.