Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 41

Devanagari script

अगस्त्य उवाच । एवमुक्ते तु यक्षेण मुनिर्ध्यानस्थलोचनः । तं विविच्यानया भक्त्या अभिषेकं चकार सः

Transliteration

agastya uvāca | evamukte tu yakṣeṇa munirdhyānasthalocanaḥ | taṃ vivicyānayā bhaktyā abhiṣekaṃ cakāra saḥ

Translation

अगस्त्य म्हणाले—यक्षाने असे म्हटल्यावर, ध्यानस्थ नेत्र असलेल्या मुनींनी त्याचा विचार करून भक्तिभावाने त्याचा अभिषेक केला.

Word by Word

• अगस्त्यः: Agastya
• अगस्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (speaker tag)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (manner adverb)

• उक्ते: when (it was) said
• उक्ते: Adhikarana (Circumstance/अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), सप्तमी (7th case), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; सति-सप्तमी (locative absolute)

• तु: then, indeed
• तु: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अन्वयार्थक-अव्यय (particle)

• यक्षेण: by the Yakṣa
• यक्षेण: Karana (Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: यक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• मुनिः: the sage
• मुनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ध्यानस्थलोचनः: with eyes fixed in meditation
• ध्यानस्थलोचनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ध्यानस्थ + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि (‘whose eyes are fixed in meditation’)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• विविच्य: having considered
• विविच्य: Purvakala (Prior action)
• Type: Verb
• Root: वि + विच् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त (absolutive), पूर्वक्रिया (prior action)

• अनया: with this
• अनया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; सर्वनाम-विशेषण (qualifying भक्ति)

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• अभिषेकम्: an anointing, consecration
• अभिषेकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अभिषेक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• चकार: did, performed
• चकार: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ayodhyā tīrtha-jala (unspecified water-source)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Primary audience within the Purāṇic narration (contextual); immediate addressee is the narrative frame, while action is toward the Yakṣa

Visual Art Cues

Scene: Agastya, eyes half-closed in meditation, assesses the yakṣa with compassionate discernment and begins the abhiṣeka rite, lifting a vessel of tīrtha-water.

Characters & Entities

• Agastya
• Yakṣa
• muni

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Meditative discernment joined with devotion becomes a channel for compassionate, transformative action.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Ayodhyā’s tīrtha-tradition is the setting; the consecration rite signals the sanctity of local sacred waters.

What ritualistic prescription is mentioned?

Abhiṣeka (consecratory bathing), performed as a purificatory rite for removing affliction.