Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

चापल्याद्भक्षितं वीर्यं दृष्टं ब्रह्मर्षिणा स्वयम् । यस्मादश्नाति मे वीर्यं तस्माद्गर्भो भविष्यति

Transliteration

cāpalyādbhakṣitaṃ vīryaṃ dṛṣṭaṃ brahmarṣiṇā svayam | yasmādaśnāti me vīryaṃ tasmādgarbho bhaviṣyati

Translation

चापल्यामुळे तिने वीर्य भक्षण केले—हे ब्रह्मर्षींनी स्वतः पाहिले. ‘तिने माझे वीर्य ग्रहण केले आहे, म्हणून गर्भ निश्चित होईल’ असा त्यांनी निर्णय केला.

Word by Word

• चापल्यात्: out of fickleness
• चापल्यात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: चापल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; हेतुवाचक-पञ्चमी

• भक्षितम्: eaten
• भक्षितम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: भक्ष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (वीर्यम् इति सह)

• वीर्यम्: semen
• वीर्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वीर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• दृष्टम्: was seen
• दृष्टम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे (passive sense)

• ब्रह्मर्षिणा: by the brahmarṣi
• ब्रह्मर्षिणा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मर्षि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (ब्रह्मणः ऋषिः); पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• स्वयम्: personally
• स्वयम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; आत्मनः/स्वतः इत्यर्थे (emphatic)

• यस्मात्: because / since
• यस्मात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; सम्बन्धे (correlative)

• अश्नाति: eats
• अश्नाति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• मे: my
• मे: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (genitive), एकवचन; सर्वनाम

• वीर्यम्: semen
• वीर्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वीर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी, एकवचन; तस्मात्-हेतोः (therefore)

• गर्भः: pregnancy/embryo
• गर्भः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गर्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भविष्यति: will occur/be
• भविष्यति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकार (simple future), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Mṛgī (doe / woman born from a doe)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A brahmarṣi witnesses an impulsive act leading to conception; the moment is charged with unseen potency, with the kṣetra’s sanctity subtly present.

Characters & Entities

• Brahmarṣi (Uddālaka, implied)
• Mṛgī (doe)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic dharma emphasizes inevitability of cause and effect—actions, even impulsive ones, generate consequences that unfold as life-events.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is directly praised in this verse; it functions as backstory within the Vastrāpatha-kṣetra māhātmya narration.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is explanatory narrative rather than a vrata/dāna/snānā injunction.