Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 86

Devanagari script

त्यक्त्वा धर्मं निजं राजा पलायनपरोऽभवत् । गच्छमानस्तु नृपतिः शत्रुभिः परिपीडितः

Transliteration

tyaktvā dharmaṃ nijaṃ rājā palāyanaparo'bhavat | gacchamānastu nṛpatiḥ śatrubhiḥ paripīḍitaḥ

Translation

स्वधर्म त्यागून राजा पळून जाण्यातच तत्पर झाला. जात असताना तो नृप शत्रूंनी सतत छळला व पीडित केला.

Word by Word

• त्यक्त्वा: having abandoned
• त्यक्त्वा: Kriya (Gerundial/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having abandoned’

• धर्मम्: dharma/duty
• धर्मम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (Accusative); एकवचन

• निजम्: one's own
• निजम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; विशेषण (धर्मम्)

• राजा: the king
• राजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• पलायनपरः: intent on fleeing
• पलायनपरः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पलायन + पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; तत्पुरुषः (पलायने परः) = devoted to fleeing

• अभवत्: became/was
• अभवत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• गच्छमानः: going
• गच्छमानः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गच्छत् (वर्तमान-कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/अन्वयार्थक निपात (but/indeed)

• नृपतिः: the king
• नृपतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नृपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• शत्रुभिः: by enemies
• शत्रुभिः: Karana (Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शत्रु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया; बहुवचन

• परिपीडितः: oppressed/harassed
• परिपीडितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पीड् (धातु) → पीडित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; उपसर्गः परि-; विशेषण (नृपतिः)

Speaker

Mṛgyu

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Frame audience / internal addressee

Visual Art Cues

Scene: The king fleeing on a dusty road, crown askew, garments disheveled, looking over his shoulder as enemies close in. The landscape feels constricted—trees like spears, shadows like pursuers—signifying the torment of dharma-tyāga.

Characters & Entities

• rājā
• dharma
• enemies (śatru)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Forsaking one’s dharma multiplies fear and suffering; inner collapse precedes outer persecution.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is part of Vastrāpatha-kṣetra Māhātmya in Prabhāsa Khaṇḍa, though it describes the king’s moral failure rather than the tīrtha directly.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.