Adhyaya 97

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि योगेश्वरमिति श्रुतम् । कामेशाद्वायवे भागे धनुषां सप्तके स्थितम्

ईश्वर म्हणाले—हे महादेवी, त्यानंतर ‘योगेश्वर’ म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या लिंगाकडे जावे. ते कामेश्वरापासून वायव्य दिशेस सात धनुष्य अंतरावर स्थित आहे.

Verse 2

लिंगं महाप्रभावं हि दर्शनात्पापनाशनम् । पूर्वे युगे तु संख्यातं गणेश्वरमिति श्रुतम्

हे लिंग अत्यंत महाप्रभावी आहे; केवळ दर्शनाने पापांचा नाश होतो. पूर्वयुगात ते ‘गणेश्वर’ या नावाने प्रसिद्ध होते, असे ऐकिवात आहे.

Verse 3

पुरा मम गणा देवि असंख्याता महावलाः । क्षेत्रं माहेश्वरं ज्ञात्वा प्रभासं समुपागमन्

हे देवि, पूर्वी माझे गण—असंख्य व महाबलवान—प्रभास हे माहेश्वर क्षेत्र आहे असे जाणून तेथे आले.

Verse 4

तत्रस्थाश्च तपो घोरं तेपुस्ते योगमाश्रिताः । दिव्याब्दानां सहस्रं तु ततस्तुष्टो महेश्वरः

ते तेथे राहून, योगाचा आश्रय घेऊन घोर तप करू लागले. मग हजार दिव्य वर्षांनंतर महेश्वर प्रसन्न झाले.

Verse 5

यस्मा त्षडंगयोगेन तेषां तुष्टो वृषध्वजः । तेन योगेश्वरं नाम लिंगं योगफलप्रदम्

षडंगयोगाच्या साधनेने वृषध्वज (शिव) त्यांच्यावर प्रसन्न झाले; म्हणून ते लिंग ‘योगेश्वर’ या नावाने प्रसिद्ध असून योगाचे फल देणारे आहे.

Verse 6

यस्तमर्चयते भक्त्या सम्यक्पूजाविधानतः । स योगसिद्धिमाप्नोति मोदते दिवि देववत्

जो भक्तिभावाने विधिपूर्वक त्याचे सम्यक् अर्चन करतो, तो योगसिद्धी प्राप्त करतो आणि स्वर्गात देवासारखा आनंदित होतो।

Verse 7

यो दद्यात्कांचनं मेरुं कृत्स्नां चैव वसुन्धराम् । योगेशं पूजयेद्यस्तु स तयोरधिकः स्मृतः

कोणी सुवर्णमय मेरू आणि संपूर्ण पृथ्वीचे दान जरी देईल, तरी जो योगेशाचे पूजन करतो तो त्या दोन्ही दानांपेक्षा श्रेष्ठ मानला आहे।

Verse 8

वृषभस्तत्र दातव्यः संपूर्णफलहेतवे । एवमेकादश प्रोक्ता रुद्राः प्राभासमाश्रिताः । नित्यं पूज्याश्च वंद्याश्च क्षेत्रस्य फलमीप्सुभिः

तेथे संपूर्ण फलप्राप्तीसाठी वृषभाचे दान करावे. अशा प्रकारे प्रभासात आश्रित अकरा रुद्र सांगितले आहेत; क्षेत्रफळ इच्छिणाऱ्यांनी त्यांचे नित्य पूजन व वंदन करावे।

Verse 9

य एतां चैव शृणुयाद्रुद्रैकादशसंहिताम् । तस्य क्षेत्रफलं सर्वं प्रभासांतरवासिनः

जो या एकादश रुद्रांची संहिता ऐकतो, त्याला प्रभासात अंतर्वास करणाऱ्यासारखे सर्व क्षेत्रफळ प्राप्त होते।

Verse 10

यश्चैतान्नैव जानाति रुद्रान्प्राभासमाश्रितान् । स क्षेत्रमध्यसंस्थोऽपि नास्त्येव स पशुः स्मृतः

आणि जो प्रभासात आश्रित या रुद्रांना जाणत नाही, तो क्षेत्राच्या मध्यभागी उभा असला तरी काहीही मिळवत नाही; तो पशुसमान मानला आहे।

Verse 11

एतेषां चैव रुद्राणां सर्वान्वाप्येकमेव वा । सोमेश्वरं पूजयित्वा जपेद्वै शतरुद्रियम् । सर्वेषां लभते पुण्यं रुद्राणां नात्र संशयः

या सर्व रुद्रांना एकत्र व्यापून किंवा त्यांपैकी एकालाही उद्देशून, सोमेश्वराची विधिपूर्वक पूजा करून निश्चयाने शतरुद्रीयाचा जप करावा। त्यामुळे सर्व रुद्रांचे पुण्य प्राप्त होते—यात संशय नाही।

Verse 12

इदं रहस्यं संख्यातं माहात्म्यं तव भामिनि । रुद्राणां पापशमनं श्रुतं पुण्यविवर्द्धनम्

हे भामिनी (तेजस्विनी), हे रहस्यरूप व सुक्रमाने सांगितलेले माहात्म्य तुला कथन केले आहे। हे रुद्रांचे पवित्र वर्णन—ऐकले असता पापशमन करणारे आणि पुण्यवृद्धी करणारे आहे।

Verse 97

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये योगेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तनवतितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डात, प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यांतर्गत ‘योगेश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नामक सत्त्यान्णवावा अध्याय समाप्त झाला।