Adhyaya 91

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि त्र्यंबकेश्वरमव्ययम् । तत्पंचमं समाख्यातं रुद्राणामादिदैवतम्

ईश्वर म्हणाले—हे महादेवी! त्यानंतर अव्यय त्र्यंबकेश्वराकडे जावे; तो (क्रमाने) पाचवा आणि रुद्रांचा आदिदैवत म्हणून प्रसिद्ध आहे.

Verse 2

शिखंडीश्वरमाख्यातं पूर्वं त्रेतायुगे प्रिये । तच्चाद्याहं प्रवक्ष्यामि यथा संज्ञायते नरैः

हे प्रिये! त्रेतायुगात हे पूर्वी ‘शिखंडीश्वर’ म्हणून प्रसिद्ध होते; आता लोक ज्या नावाने ओळखतात ते मी सांगतो.

Verse 3

अस्ति सांबपुरं देवि तत्रस्थं परमेश्वरि । तस्यैवोत्तरदिग्भागे स्थानं कापालिकं स्मृतम्

हे देवी, परमेश्वरी! तेथे सांबपुर नावाचे नगर आहे. त्याच्याच उत्तर दिशेच्या भागात ‘कापालिक-स्थान’ म्हणून प्रसिद्ध स्थळ आहे.

Verse 4

कपालेश्वरनामा च यत्रेशो लिंगमूर्तिमान् । संस्थितः पापनाशाय दर्शनात्स्पर्शनान्नृणाम्

तेथे ‘कपालेश्वर’ या नावाने लिंगमूर्ती ईश्वर प्रतिष्ठित आहेत; मनुष्यांचे पाप केवळ दर्शनानेच नव्हे तर स्पर्शानेही नष्ट होते.

Verse 5

तस्मादीशानदिग्भागे धनुषां षोडशांतरे । त्र्यंबकेश्वरनामा च तत्र रुद्रः स्थितः स्वयम्

त्या स्थानापासून ईशान (ईशान्य) दिशेला सोळा धनुष्य अंतरावर ‘त्र्यंबकेश्वर’ या नावाने स्वयं रुद्र विराजमान आहेत.

Verse 6

सर्वानुग्रहकर्त्ता च सर्वकामफलप्रदः । पुरा यत्रातपद्देवि तपो घोरं सुदुष्करम् । गुरुर्नामा ऋषिवरो देवदानवदुःसहम्

ते सर्वांवर कृपा करणारे आणि सर्व कामनांचे फल देणारे आहेत. हे देवी, पूर्वी त्याच स्थानी ‘गुरु’ नावाच्या श्रेष्ठ ऋषींनी अत्यंत घोर व अतिदुष्कर तप केले, जे देव-दानवांनाही असह्य होते.

Verse 7

कोटीनां त्रितयं येन त्र्यंबको मंत्रनायकः । जप्तो दिव्येन विधिना त्रिकालं पूज्य शंकरम्

त्यांनी मंत्रांचा नायक ‘त्र्यंबक’ मंत्र दिव्य विधीने तीन कोटी वेळा जपला आणि त्रिकाळ शंकराची पूजा केली.

Verse 8

ततः प्रसाद्य देवेशं दिव्यैश्वर्यमवाप सः । चक्रे नाम स्वयं तस्य त्र्यंबकेश्वरमव्ययम्

त्यानंतर देवेशाला प्रसन्न करून त्याने दिव्य ऐश्वर्य प्राप्त केले; आणि त्या लिंगाचे अविनाशी नाव त्याने स्वतः ‘त्र्यंबकेश्वर’ असे ठेवले।

Verse 9

जप्त्वा तु त्र्यंबकं मंत्रं यतः सिद्धिमवाप सः । दिव्याष्टगुणमैश्वर्यं तेनासौ त्र्यंबकेश्वरः

त्र्यंबक मंत्राचा जप करून त्याला सिद्धी प्राप्त झाली; म्हणूनच त्याने अष्टगुणयुक्त दिव्य ऐश्वर्य मिळविले, त्यामुळे तो (लिंग) ‘त्र्यंबकेश्वर’ म्हणून प्रसिद्ध झाला।

Verse 10

सर्वपातक विध्वंसी दर्शनात्स्पर्शनादपि । यस्त्र्यंबकं जपेद्विप्रस्त्र्यंबकेश्वरसंनिधौ । स प्राप्नोति महासिद्धिं प्रत्यक्षं रुद्र एव सः

हे दर्शनाने व स्पर्शानेही सर्व पातकांचा विध्वंस करते. जो ब्राह्मण त्र्यंबकेश्वराच्या सान्निध्यात त्र्यंबकाचा जप करतो, तो महासिद्धी प्राप्त करतो—तो प्रत्यक्ष रुद्रच होतो।

Verse 11

दर्शनादपि तस्याथ पापं याति सहस्रधा । यस्तं पूजयते भक्त्या विधिना भावमास्थितः । वामदेवेन मंत्रेण स मुक्तः पातकैर्भवेत्

त्याचे दर्शन झाले तरी पाप सहस्रधा नष्ट होते. जो विधिपूर्वक, योग्य भाव धारण करून, भक्तीने त्याची पूजा करतो, तो वामदेव मंत्राने पातकांपासून मुक्त होतो।

Verse 12

चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां तत्र यो जागृयान्निशि । पूजास्तुतिकथाभिश्च स प्राप्नोतीप्सितं फलम्

चैत्र शुक्ल चतुर्दशीच्या रात्री जो तेथे जागरण करतो—पूजा, स्तुती आणि पवित्र कथांमध्ये रमून—तो इच्छित फल प्राप्त करतो।

Verse 13

धेनुस्तत्रैव दातव्या सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

ज्यांना तीर्थयात्रेचे संपूर्ण फळ हवे आहे त्यांनी त्या पवित्र स्थानीच विधिपूर्वक गोदान करावे।

Verse 14

इति ते कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । त्र्यंबकेश्वररुद्रस्य नृणां पुण्यफलप्रदम्

हे देवि! अशा प्रकारे मी त्र्यंबकेश्वर रुद्राचे पापनाशक माहात्म्य सांगितले; ते मनुष्यांना पुण्यफळ देणारे आहे।

Verse 91

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रमाहात्म्ये त्र्यंबकेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनवतितमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डात, प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यांतर्गत एकादशरुद्रमाहात्म्यात ‘त्र्यंबकेश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नावाचा एक्याण्णवावा अध्याय समाप्त झाला।