
या अध्यायात ईश्वर प्रभास-क्षेत्रातील पूज्य लाकुलीश/लाकुलीश्वर यांचे माहात्म्य सांगतात. देवतेचे स्थान पश्चिम दिशेला, ‘धनुष्यांच्या सप्तक’ इतक्या मोजलेल्या अंतरावर असल्याचे वर्णन आहे. त्यांचा स्वरूप शांत, कल्याणकारी व सर्व प्राण्यांचा पाप-नाश करणारा असा स्पष्ट उल्लेख आहे; तसेच या महापुण्य क्षेत्रातील त्यांच्या प्रकट होण्याचा भाव जोडला आहे। पुढे लाकुलीशांचा तपस्वी व आचार्य-स्वभाव उलगडतो—ते तीव्र तप करतात, शिष्यांना दीक्षा देतात आणि न्याय-वैशेषिकांसह अनेक शास्त्रांचे वारंवार उपदेश करून परा सिद्धी प्राप्त करतात। शेवटी भक्तांनी विधिपूर्वक पूजा करावी असे सांगितले आहे; कार्त्तिक मासात व उत्तरायणकाळी पूजेचे विशेष फल मानले आहे. योग्य ब्राह्मणाला विद्या-दान/विद्या-प्रदान करण्याचीही शिफारस आहे. फलश्रुतीत समृद्ध ब्राह्मण कुलांत पुनःपुन्हा शुभ जन्म, बुद्धी व ऐश्वर्य प्राप्त होते असे म्हटले आहे।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लकुलीशं महाप्रभम् । तस्य पश्चिमदिग्भागे धनुषां सप्तके स्थितम्
ईश्वर म्हणाले—हे महादेवी, नंतर महाप्रभू लकुलीशाच्या दर्शनास जावे. तो पश्चिम दिशेच्या भागात सात धनुष्यांच्या अंतरावर स्थित आहे.
Verse 2
पापघ्नं सर्वजंतूनां शांतं मूर्तिस्थितं प्रभुम् । समायातं महाक्षेत्रे तत्र कायावरोहणात्
सर्व जीवांचे पाप नाश करणारे, शांत व साकार मूर्तीत स्थित प्रभू त्या पवित्र कायावरोहणातून तेथे महाक्षेत्रात (प्रभासात) आले.
Verse 3
कृत्वा तत्र तपश्चोग्रं दीक्षयित्वात्मशिष्य कान् । कुशकादींश्च चतुर उक्त्वा शास्त्राण्यनेकशः
तेथे त्यांनी उग्र तप केले; आपल्या शिष्यांना दीक्षा दिली; कुशक आदी चतुरांना उपदेश केला आणि अनेकदा शास्त्रांचे निरूपण केले.
Verse 4
न्यायवैशेषिकादीनि ततः सिद्धिं परां गतः । एवं ज्ञात्वा तु यः सम्यक्तं समर्चयते नरः
न्याय-वैशेषिक आदी विद्यांची स्थापना करून त्यांनी परम सिद्धी प्राप्त केली. हे जाणून जो मनुष्य त्यांचे सम्यक् पूजन करतो, तोच योग्य रीतीने पूजतो.
Verse 5
कार्त्तिक्यां तु विशेषेण अयने चोत्तरेपि वा । विद्यादानं च तत्रैव दद्याद्विप्राय शालिने
कार्त्तिक महिन्यात विशेषतः, किंवा उत्तरायणकाळातही, तेथेच विद्यादान करावे आणि ते शीलवान योग्य ब्राह्मणास अर्पण करावे.
Verse 6
सप्तजन्मानि विप्रस्य धनाढ्यस्य कुले शुभे । जायते मतिमान्धीमाञ्छ्रीमानेवं पुनःपुनः
सात जन्मांपर्यंत तो पुन्हा पुन्हा धनाढ्य ब्राह्मणाच्या शुभ कुळात जन्म घेतो—बुद्धिमान, विवेकी आणि श्रीसमृद्ध।
Verse 79
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभास क्षेत्रमाहात्म्ये लकुलीश्वरमाहात्म्य वर्णनंनामैकोनाशीतितमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीति-साहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम ‘प्रभास-क्षेत्र-माहात्म्य’ मध्ये ‘लकुलीश्वर-माहात्म्य-वर्णन’ नामक एकोणऐंशीवा अध्याय समाप्त झाला।