Adhyaya 56
ईश्वर प्राभासक्षेत्री धनदेश्वर नावाच्या प्रसिद्ध सिद्धलिंगाचे माहात्म्य सांगतात. हे लिंग ब्रह्माच्या नैऋत्य (दक्षिण-पश्चिम) भागात, ‘धनुष्य’ मापातील सोळाव्या स्थानी, राहुलिंगाच्या जवळ स्थित आहे असे वर्णन येते. धनद (कुबेर) पूर्वस्थितीचे स्मरण करून, शिवरात्री व प्राभासक्षेत्राची प्रभावी महिमा जाणून तेथे परत येतो आणि त्या स्थळाची विलक्षण शक्ती अनुभवतो. तो विधिपूर्वक दीर्घकाळ कठोर तप करून लिंगाची प्रतिष्ठापना व पूजा करतो. शिवकृपेने धनदाला अलकानगरीचे अधिपत्य व उच्च पद प्राप्त होते; तप व भक्तीने तो तेथे शंकराची प्रकट उपस्थिती अधिक दृढ करतो. अध्यायाच्या शेवटी उपासनेचे फल सांगितले आहे—पंचोपचार व सुगंधी द्रव्यांनी पूजन केल्यास वंशात चिरस्थायी समृद्धी, अजेयत्व, शत्रूंच्या गर्वाचा नाश आणि दारिद्र्याचा उदय होत नाही. जो श्रद्धेने हे माहात्म्य ऐकतो व मान देतो, त्याचे कल्याण स्थिर राहते.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । अथ ते पंचमं वच्मि सिद्धलिगं महाप्रभम् । ब्रह्मणो नैरृते भागे धनुषां षोडशे स्थितम्
ईश्वर म्हणाले—आता मी तुला पाचवे, महाप्रभ सिद्धलिंग सांगतो; ते ब्रह्माच्या नैऋत्य (दक्षिण-पश्चिम) भागात सोळा धनुष्य अंतरावर स्थित आहे.
Verse 2
राहुलिंगस्य चाभ्याशे लिंगं धनदनिर्मितम् । धनदत्वं च संप्राप्तो यत्र तप्त्वा महत्तपः
राहुलिंगाच्या जवळ धनद (कुबेर) यांनी निर्मिलेलं एक लिंग आहे. तेथे महान तप करून त्याने ‘धनद’ म्हणजे धनाधिपतीपद प्राप्त केलं.
Verse 3
संस्थाप्य विधिवत्पूज्य लिंगं वर्षसहस्रकम् । अलकाधिपतिर्जातस्तत्र शंभोः प्रसादतः
लिंग विधिपूर्वक स्थापून त्याने हजार वर्षे नियमाने पूजा केली. तेथे शंभूच्या कृपेने तो अलकेचा अधिपती झाला.
Verse 4
जातिं स्मृत्वा पूर्विकां तु ज्ञात्वा दीपदशाफलम् । शिवरात्रे प्रभावं तु प्रभासं पुनरागतः
आपली पूर्वस्थिती स्मरून, दीपदानाचे फळ जाणून आणि शिवरात्रीचा प्रभाव समजून तो पुन्हा प्रभासात आला.
Verse 5
प्रभावातिशयं ज्ञात्वा स्थापयामास शंकरम् । तत्र प्रत्यक्षतां नीतस्तपसा येन शंकरः
त्या स्थळाची विलक्षण महिमा जाणून त्याने तेथे शंकराची स्थापना केली. आपल्या तपाने त्याने त्याच ठिकाणी शंकराला प्रत्यक्ष केले.
Verse 6
महाभक्त्या महादेवि तस्मिंल्लिंगेऽवतारितः । तं दृष्ट्वा मानवो भक्त्या पूजयित्वा यथाविधि
हे महादेवी, महान भक्तीने त्याने शिवाला त्या लिंगात अवतरित केले. ते पाहून मनुष्याने भक्तीने यथाविधी पूजा करावी.
Verse 7
पञ्चोपचारैः सद्भक्त्या गन्धधूपानुलेपनैः । तस्यान्वये दरिद्रश्च कदापि न भविष्यति
सद्भक्तीने गंध, धूप, अनुलेपन इत्यादी पंचोपचारांनी पूजन केल्यास त्या भक्ताच्या वंशात कधीही दारिद्र्य येत नाही।
Verse 8
ये चैतत्पूजयिष्यंति लिंगं भक्तियुता नराः । अजेयास्ते भविष्यंति शत्रूणां दर्पनाशनाः
जे पुरुष भक्तियुक्त होऊन या लिंगाची पूजा करतील, ते अजेय होतील आणि शत्रूंचा दर्प नष्ट करतील।
Verse 9
इति ते कथितं सर्वं धनदेशमहोदयम् । श्रुत्वानुमोद्य यत्नेन दरिद्रो नैव जायते
अशा रीतीने धनदेशाचे सर्व महोदय तुला सांगितले. जो हे ऐकून प्रयत्नपूर्वक श्रद्धेने अनुमोदन करतो, तो कधीही दरिद्र होत नाही।
Verse 56
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये धनदेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्पञ्चाशोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यात ‘धनदेश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नावाचा छप्पन्नावा अध्याय समाप्त झाला।