
शिव–देवी संवादाच्या चौकटीत या अध्यायात यात्रेकरूस कपिलेश्वर तीर्थाचे निर्देश दिले आहेत. प्रवासातील संदर्भस्थळापासून थोडेसे पूर्वेस असलेले कपिलेश्वर लिंग ‘महाप्रभाव’ म्हणून वर्णिले असून, त्याचे दर्शन होताच पापक्षय होतो असे स्पष्ट केले आहे. या क्षेत्राची पवित्रता राजर्षी कपिल यांच्या तपश्चर्येशी जोडली आहे—कपिलांनी तेथे महादेवाची प्रतिष्ठा करून परम सिद्धी प्राप्त केली; तसेच या लिंगस्थानी नित्य देवसान्निध्य असल्याचे प्रतिपादन केले आहे। पुढे कालविधान सांगितले आहे—शुक्ल पक्षातील चतुर्दशीला नियमपालन करणारा भक्त सर्वलोकहितासाठी कपिलेश्वररूपाने सोम/सोमेशाचे सात वेळा दर्शन घेतल्यास, त्याला गोदानासमान फल मिळते। शेवटी दानविधी—त्या तीर्थावर एकाग्रचित्ताने ‘तिळधेनू’ दान करणाऱ्यास तिळाच्या दाण्यांइतक्या युगांपर्यंत स्वर्गवास प्राप्त होतो, अशी फलश्रुती देऊन धर्मप्रवृत्ती वाढविली आहे।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कपिलेश्वरमुत्तमम् । तस्यैव पूर्वदिग्भागे नातिदूरे व्यव स्थितम्
ईश्वर म्हणाले—हे महादेवी, त्यानंतर उत्तम कपिलेश्वराकडे जावे. तो त्याच स्थानाच्या पूर्व दिशेच्या भागात, फार दूर नाही, स्थित आहे.
Verse 2
लिंगं महाप्रभावं तु दर्शनात्पापनाशनम् । कपिलोनाम राजर्षिर्यत्र तप्त्वा महातपः
तेथील लिंग महाप्रभावी आहे; त्याच्या दर्शनाने पापांचा नाश होतो. तेथेच कपिल नावाच्या राजर्षींनी महान तप केले होते.
Verse 3
संप्राप्तः परमां सिद्धिं प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम् । देवसांनिध्यमीशानं तस्मिंल्लिंगे सदा हरिः
महेश्वराची प्रतिष्ठा करून त्याने परम सिद्धी प्राप्त केली. त्या लिंगात देवसांनिध्य आहे—तेथे ईशान सदैव विराजमान असून हरि देखील नित्य वास करतो.
Verse 4
शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां सर्वलोकहितार्थतः । सप्तकृत्वो महादेवं सोमेशं कपिलेश्वरम् । यः पश्येत्प्रयतो भूत्वा स गोदानफलं लभेत्
शुक्लपक्षातील चतुर्दशीस, सर्वलोकहितासाठी, जो संयमी होऊन महादेव सोमेश व कपिलेश्वराचे सात वेळा दर्शन करतो, त्याला गोदानासमान पुण्यफळ प्राप्त होते।
Verse 5
तिलधेनुं च यो दद्यात्तस्मिंस्तीर्थे समाहितः । तिलसंख्यायुगान्येव स स्वर्गे वसति प्रिये
हे प्रिये! जो त्या तीर्थात एकाग्रचित्त होऊन तिलधेनूचे दान करतो, तो तिळांच्या संख्येइतक्या युगांपर्यंत स्वर्गात वास करतो।
Verse 53
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कपिलेश्वरमाहात्म्यवर्णनं नाम त्रिपञ्चाशोऽध्यायः
अशा रीतीने श्रीस्कंद महापुराणातील एक्याऐंशी सहस्र श्लोकांची संहिता, सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य’ मध्ये ‘कपिलेश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नामक त्रेपन्नावा अध्याय समाप्त झाला।