Adhyaya 47
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 47

Adhyaya 47

या अध्यायात ईश्वर महादेवीला उपदेश करतात की यात्रेकरूंनी पूर्व विभागात, उमा-संबंधित आग्नेय क्षेत्राच्या परिघात असलेल्या एका विशेष लिंगाचे दर्शन घ्यावे. देवाचार्यांनी प्रतिष्ठापित केलेले हे महालिंग गुरू बृहस्पतीशी निकट संबंधाने जोडलेले असल्याने ‘बृहस्पतीश्वर’ म्हणून प्रसिद्ध आहे. दीर्घकाळ श्रद्धेने लिंगभक्ती केल्यास साधकाला अन्यथा दुर्लभ इच्छा प्राप्त होतात; पुढे देवांमध्ये मान मिळतो आणि ईश्वर-ज्ञानाची प्राप्ती होते. बृहस्पतीनिर्मित लिंगाचे केवळ दर्शनही अनिष्टापासून रक्षण करते व विशेषतः बृहस्पतीजन्य पीडांचे शमन सांगितले आहे. शुक्ल चतुर्दशी गुरुवारी येणे हा पूजेस श्रेष्ठ काळ मानला आहे. विधिपूर्वक राजोपचारांसह किंवा शुद्ध भावनेनेही पूजन ग्राह्य आहे. मोठ्या प्रमाणात पंचामृतस्नान केल्याने मातृऋण, पितृऋण व गुरुऋण—या ऋणत्रयातून मुक्ती, शुद्धी, निर्वंद्व मन आणि अखेरीस मोक्ष प्राप्त होतो. शेवटी फलश्रुती—श्रद्धेने श्रवण केल्यास गुरू प्रसन्न होतात।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवं गुरुनिषेवितम् । उमायाः पूर्वदिग्भागे सिद्धेशाग्नेयगोचरे

ईश्वर म्हणाले—हे महादेवी! त्यानंतर गुरूने सेविलेल्या त्या देवाकडे जावे. तो उमेच्या पूर्व दिशेला, सिद्धेशाच्या आग्नेय प्रांगणात स्थित आहे.

Verse 2

संस्थितं तु महल्लिंगं देवाचार्य प्रतिष्ठितम् । आराध्य परया भक्त्या लिंगं वर्षसहस्रकम्

तेथे एक महान् लिंग स्थित आहे, जे देवाचार्यांनी प्रतिष्ठित केले. त्या लिंगाची परम भक्तीने आराधना करून त्याने सहस्र वर्षे उपासना केली.

Verse 3

तोषयामास देवेशं भवं शर्वमुमापतिम् । प्राप्तवानखिलान्कामानप्राप्यानकृतात्मभिः

त्याने देवेश—भव, शर्व, उमा-पती—यांना संतुष्ट केले. आणि त्याने सर्व कामना प्राप्त केल्या, ज्या असंयत आत्म्यांना अप्राप्य असतात.

Verse 4

देवानां चैव पूज्यत्वं प्राप्य ज्ञानमथैश्वरम् । ग्रहत्वं च तथा प्राप्य मोदते दिवि सांप्रतम्

त्याने देवांमध्येही पूज्यत्व प्राप्त केले आणि आध्यात्मिक ज्ञान व ऐश्वर्य मिळवले. तसेच ग्रहत्व प्राप्त करून तो आता स्वर्गात आनंदित आहे.

Verse 5

तं दृष्ट्वा मानवो भक्त्या न दुर्गति मवाप्नुयात् । बृहस्पतिकृतं लिंगं ये पश्यंति नरोत्तमाः

जो मनुष्य भक्तीने ते पाहतो, तो दुर्गतीला जात नाही. जे नरश्रेष्ठ बृहस्पतीकृत त्या लिंगाचे दर्शन करतात,

Verse 6

बृहस्पतिकृता पीडा नैव तेषां हि जायते । तत्र शुक्लचतुर्दश्यां गुरुवारे तथा प्रिये

त्यांना बृहस्पतीकृत पीडा कधीच होत नाही. आणि तेथे, हे प्रिये, शुक्लपक्षातील चतुर्दशीस तसेच गुरुवारी,

Verse 7

संपूज्य विधिवल्लिंगं सम्यग्राजोपचारतः । अथवा भक्तिभावेन प्राप्नुयात्परमं पदम्

विधिपूर्वक राजोपचारांसह लिंगाची सम्यक् पूजा करून, किंवा केवळ भक्तिभावानेही, मनुष्य परम पद प्राप्त करतो।

Verse 8

स्नानं पलसहस्रेण पंचामृतरसेन यः । करोति भक्त्या मर्त्यो वै मुच्यते स ऋणत्रयात्

जो मर्त्य भक्तीने पंचामृतरसाने हजार पल प्रमाण स्नान करतो, तो निश्चयाने ऋणत्रयातून मुक्त होतो।

Verse 9

मातृकात्पैतृकाद्देवि तथा गुरुसमुद्भवात् । सर्वपापविशुद्धात्मा निर्द्वंद्वो मुक्तिमाप्नुयात्

हे देवी! मातृऋण, पितृ/पैतृक ऋण तसेच गुरुसमुद्भव ऋण यांतून मुक्त होऊन, तो सर्वपापांनी शुद्ध आत्मा होऊन, द्वंद्वरहित होऊन मोक्ष प्राप्त करतो।

Verse 10

एवं संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं गुरुदैवतम् । शृणुयाद्यस्तु भावेन तस्य प्रीतो गुरुर्भवेत्

अशा प्रकारे संक्षेपाने गुरु-दैवताचे माहात्म्य सांगितले. जो हे भावाने ऐकतो, त्याच्यावर गुरु प्रसन्न होतात।

Verse 47

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वृहस्पतीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणाच्या एकाशीतिसाहस्री संहितेतील सप्तम प्रभासखण्डाच्या प्रथम ‘प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य’ मध्ये ‘वृहस्पतीश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नामक सत्तेचाळीसावा अध्याय समाप्त झाला।