Adhyaya 44
या अध्यायात ईश्वर क्रमवार उपासना-विधी सांगतात. आदित्येशाचे विधिपूर्वक पूजन करून साधकाने सोमेश्वराकडे जावे व तेथे पञ्चाङ्ग-भक्तीने विशेष लक्ष देऊन पूजा करावी. साष्टाङ्ग प्रणाम, प्रदक्षिणा आणि पुनःपुन्हा दर्शन—या देहभावयुक्त श्रद्धा-आचरणावर ग्रंथ भर देतो. सोमेश्वर-लिंगात सूर्य व चंद्र तत्त्वांचा संगम आहे असे प्रतिपादन करून ही पूजा अग्नीषोम-भावाने यज्ञाचा संकल्प मंदिर-उपासनेतून प्रतीकात्मकरीत्या पूर्ण करते असे सांगितले आहे. पुढे साधकाने जवळच्या उमादेवीचे पूजन करावे आणि नंतर दैत्यसूदन या अन्य देवस्थानाकडे जावे—अशी प्रभासक्षेत्रातील परस्पर-संबद्ध तीर्थपरिक्रमा दर्शविली आहे. शेवटी हा प्रभासखण्डातील प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यातील सोमेश्वर-माहात्म्यवर्णनाचा ४४वा अध्याय असल्याचा उल्लेख येतो.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । आदित्येशं समभ्यर्च्य पुनः सोमेश्वरं व्रजेत् । तं संपूज्य विधानेन पंचांगेन विशेषतः
ईश्वर म्हणाले: आदित्येशाची यथाविधी पूजा करून नंतर सोमेश्वराकडे जावे. त्याची विधिपूर्वक, विशेषतः पंचांगोपचारांनी, संपूर्ण आराधना करावी.
Verse 2
दृष्ट्वा सोमेश्वरं चैव साष्टांगं प्रणिपत्य च । प्रदक्षिणादिकं कुर्यात्संपश्येच्च पुनःपुनः
सोमेश्वराचे दर्शन घेऊन साष्टांग नमस्कार करावा; प्रदक्षिणा इत्यादी करावी आणि पुन्हा पुन्हा त्यांचे दर्शन घ्यावे।
Verse 3
सूर्याचन्द्रमसोर्लिंगं त्रिःकृत्वा प्रयतः शुचिः । अग्नीषोमात्मकं कर्म तेन सर्वं कृतं भवेत्
शुचिर्भूत व संयमी होऊन सूर्य-चंद्रलिंगाचे त्रिवार अनुष्ठान करावे. हे कर्म अग्नी-सोमस्वरूप असल्याने त्याने सर्व धर्मकृत्य पूर्ण झाले असे मानले जाते।
Verse 4
उमादेवीं ततो गच्छेत्सोमेश्वरसमीपतः । द्वितीयां तु ततो गच्छेद्दैत्यसूदनसन्निधौ
त्यानंतर सोमेश्वराच्या समीप असलेल्या उमादेवीच्या स्थानी जावे; मग पुढे दैत्यसूदनाच्या सन्निधीतील दुसऱ्या पवित्र स्थानी जावे।
Verse 44
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रमासक्षेत्रमाहात्म्ये सोमेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या प्रभासखण्डात, प्रभासक्षेत्रमाहात्म्याच्या प्रथम भागातील ‘सोमेश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नामक चव्वेचाळीसावा अध्याय समाप्त झाला।