Adhyaya 362
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 362

Adhyaya 362

ईश्वर देवीला प्रभास-क्षेत्रातील क्रमवार तीर्थयात्रेचा उपदेश करतात. प्रथम मण्डूकेश्वर येथे जाण्याचे सांगून, माण्डूक्यायनाच्या संबंधाने प्रतिष्ठित असलेल्या शिवलिंगाचे वर्णन करतात. त्याच्या शेजारी कोटिह्रद हे पवित्र जलस्थान असून तेथे कोटीश्वर शिव अधिष्ठाता आहेत; तसेच मातृगण तेथे स्थित असून इच्छित फल देणारे म्हणून सांगितले आहेत. विधी असा—कोटिह्रद-तीर्थात स्नान करून लिंगपूजन करावे आणि मातृदेवतांचीही आराधना करावी; यामुळे दुःख व शोक यांपासून मुक्ती मिळते असे फल सांगितले आहे. पुढे पूर्वेस एक योजन अंतरावर त्रितकूप नावाचे तीर्थ दर्शविले आहे—ते अत्यंत शुद्ध, सर्व पापांचा नाश करणारे, आणि अनेक तीर्थांची प्रभावशक्ती जणू तेथेच संचित/स्थित आहे असे प्रतिपादन केले आहे. कोलोफनमध्ये हा प्रभासखण्डातील या विभागाचा ३६२वा अध्याय असल्याचे नमूद आहे।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि मण्डूकेश्वरमित्यपि । मांडूक्यायननाम्ना वै लिंगं तत्र प्रतिष्ठितम्

ईश्वर म्हणाले—हे महादेवी! त्यानंतर मण्डूकेश्वरालाही जावे. तेथे मांडूक्यायन या नावाने एक लिंग निश्चयाने प्रतिष्ठित आहे.

Verse 2

तत्र कोटिह्रदो देवि तथा कोटीश्वरः शिवः । तत्र मातृगणश्चैव स्थितः कामफलप्रदः

हे देवि! तेथे कोटिह्रद तीर्थ आहे आणि कोटीश्वर शिवही आहेत. तेथे मातृगणही स्थित असून इच्छित फल देणारा आहे.

Verse 3

स्नात्वा कोटि ह्रदे तीर्थे तल्लिंगं यः प्रपूजयेत् । मातॄस्तत्रैव संपूज्य दुःखशोकाद्विमुच्यते

कोटिह्रद तीर्थात स्नान करून जो त्या लिंगाचे विधिपूर्वक पूजन करतो आणि तेथेच मातृदेवतांचीही सम्यक पूजा करतो, तो दुःख-शोकातून मुक्त होतो.

Verse 4

तस्मात्पूर्वेण देवेशि योजनैकेन निर्मलम् । त्रितकूपेति विख्यातं सर्वपातकनाशनम् । सर्वेषां देवि तीर्थानां यत्तत्रैव व्यवस्थितिः

तेथून पूर्वेस, हे देवेशी, एक योजन अंतरावर ‘त्रितकूप’ नावाने प्रसिद्ध असे परम निर्मळ स्थान आहे; ते सर्व पापांचा नाश करणारे आहे. हे देवी, तेथेच सर्व तीर्थांची पुण्यशक्ती एकत्र स्थिर आहे असे सांगितले जाते.

Verse 361

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कोटिह्रद मण्डूकेश्वरमाहात्म्य वर्णनं नामैकषष्ट्युत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यांत ‘कोटिह्रद व मण्डूकेश्वर माहात्म्यवर्णन’ नावाचा ३६१वा अध्याय समाप्त झाला.