Adhyaya 330
या अध्यायात ईश्वर तात्त्विक उपदेश देऊन एका उंच स्थळाच्या उत्तरेस सुमारे तीन योजनांवर असलेल्या पवित्र तीर्थाचे निर्देश करतात. तेथे तप्तोदकाशी संबंधित तप्तकुंड आणि देवता तलास्वामी यांचे माहात्म्य सांगितले आहे. पूर्वकथेत दीर्घ संग्रामानंतर दैत्यांचा अग्रणी तलास्वामी विष्णूंनी वध केला, अशी स्मृती दिली जाते. यानंतर हे आख्यान यात्राविधीत रूपांतरित होते—साधकाने तप्तकुंडात स्नान करून तलास्वामीची विधिपूर्वक पूजा करावी आणि पिंडप्रदानही करावे. फलश्रुतीत कोटियात्रेइतके महान पुण्य मिळते असे सांगितले असून, स्थाननिर्देश, पौराणिक प्रमाण आणि कर्मविधान यांचा एकत्रित तीर्थ-एकक म्हणून येथे निर्देश होतो.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्मात्तदुन्नतस्थानादुत्तरे योजनत्रयात् । तत्र तप्तोदकस्वामी तलो यत्र हतः पुरा
ईश्वर म्हणाले—त्या उन्नत पवित्र स्थानापासून उत्तरेस तीन योजनांवर ते तीर्थ आहे, जिथे तप्तोदकस्वामी पूजिले जातात; तेथेच पूर्वी तलूचा वध झाला होता.
Verse 2
दैत्यानामधिपो देवि विष्णुना प्रभविष्णुना । कृत्वा वर्षशतं युद्धं तलस्वामी ततोऽभवत्
हे देवी! समर्थ, प्रभु विष्णूसोबत शंभर वर्षे युद्ध करून दैत्यांचा अधिपती तेव्हा ‘तलस्वामी’ म्हणून प्रसिद्ध झाला.
Verse 3
तप्तकुण्डे नरः स्नात्वा तलस्वामिनमर्चयेत् । हृत्वा पिंडप्रदानं तु कोटियात्राफलं लभेत्
तप्तकुंडात स्नान करून मनुष्याने तलस्वामीचे पूजन करावे; आणि पिंडप्रदान केल्यास कोटी तीर्थयात्रेइतके पुण्यफळ प्राप्त होते।
Verse 330
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये तलस्वामिमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिंशदुत्तरत्रिश ततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीती-साहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम प्रभासक्षेत्र-माहात्म्यात ‘तलस्वामी-माहात्म्यवर्णन’ नामक तीनशे तीसावा अध्याय समाप्त झाला।