Adhyaya 327
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 327

Adhyaya 327

या अध्यायात ईश्वर ईशान दिशेला स्थित महोदय तीर्थाचे माहात्म्य व विधी सांगतात. यात्रेकरूने महोदयास जाऊन विधिपूर्वक स्नान करावे आणि नंतर पितर व देवतांना तर्पण द्यावे. महोदयाचे वैशिष्ट्य असे की धर्मदृष्ट्या संवेदनशील व्यवहारांत गुंतून ‘प्रतिग्रह’ (दान स्वीकार) यामुळे उत्पन्न झालेल्या दोषांचे ते शमन करते; या तीर्थाचे सेवन करणाऱ्यास भय उत्पन्न होत नाही. द्विजांसाठी हे तीर्थ महान आनंददायक आहे, तसेच इंद्रियविषयासक्त किंवा प्रतिग्रहजाळ्यात अडकलेल्या लोकांनाही मोक्षाभिमुख फल देण्याचे आश्वासन दिले आहे. महाकालाच्या उत्तरेस या स्थळाच्या रक्षणासाठी मातृगण स्थित आहेत; स्नानानंतर त्यांची पूजा करावी. शेवटी अभिषेकाने महोदय पापनाशक व मोक्षप्रद असल्याचे, तीर्थक्षेत्र अर्ध-क्रोश परिमाणाचे असल्याचे, आणि मध्यभाग ऋषींना सदैव प्रिय असलेले पुण्यस्थान असल्याचे वर्णन येते.

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो महोदयं गच्छेत्तस्मादीशानसंस्थितम्

ईश्वर म्हणाले—त्यानंतर त्या स्थानाच्या ईशान (ईशान्य) दिशेस स्थित महोदयास जावे।

Verse 2

विधिना तत्र यः स्नाति तर्पयेत्पितृदेवताः । प्रतिग्रहकृताद्दोषान्न भयं तस्य विद्यते

जो तेथे विधिपूर्वक स्नान करतो, त्याने पितर व देव यांचे तर्पण करावे; प्रतिग्रहामुळे झालेल्या दोषांपासून त्याला भय राहत नाही।

Verse 3

महोदयं महानन्ददायकं च द्विजन्मनाम् । प्रतिग्रहप्रसक्तानां विषयासक्तचेतसाम् । तेषामपि ददेन्मुक्तिं तेन ख्यातं महोदयम्

महोदय हे द्विजांना महान आनंद देणारे आहे. प्रतिग्रहात गुंतलेले व विषयासक्त चित्त असलेले लोकही येथे मुक्ती पावतात; म्हणून ते ‘महोदय’ म्हणून ख्यात आहे.

Verse 4

तस्य वै रक्षणार्थाय महाकालस्य चोत्तरे । नियुक्ताश्च महादेवि मातरस्तत्र संस्थिताः । तस्मिन्स्नात्वा नरः पूर्वं मातॄस्ताश्च प्रपूजयेत्

त्या पवित्र क्षेत्राच्या रक्षणासाठी—आणि महाकालाच्या उत्तरेस—हे महादेवी, मातृदेवता नियुक्त होऊन तेथे स्थित आहेत। त्या तीर्थात स्नान करून मनुष्याने प्रथम त्या मातृशक्तींची विधिपूर्वक पूजा करावी।

Verse 5

एवं देवि मया ख्यातं महोदयमहोदयम् । सर्वपापहरं नृणामभिषेकाच्च मुक्तिदम्

अशा प्रकारे, हे देवी, मी या ‘महोदय’—अतिशय मंगलमय महोदय—चे वर्णन केले आहे। हे मनुष्यांचे सर्व पाप हरते आणि अभिषेकाने मुक्ती प्रदान करते।

Verse 6

अर्धक्रोशे च तत्तीर्थं समंतात्परिमंडलम् । एतन्मध्यं महासारं सदैव मुनिवल्लभम्

ते तीर्थ सर्व बाजूंनी अर्ध-क्रोश परिमाणाच्या वर्तुळाकार विस्तारात आहे। त्याचा मध्यभाग परम साररूप असून तो सदैव मुनिजनांना प्रिय आहे।

Verse 327

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये महोदयमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्त विंशत्युत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य’ मध्ये ‘महोदयमाहात्म्यवर्णन’ नामक ३२७वा अध्याय समाप्त झाला।