Adhyaya 323
शिव–देवी यांच्या उपदेशसंवादात ईश्वर देवीला पूर्वी उल्लेखलेल्या पवित्र बिंदूच्या ‘दक्षिणेस’, ऋषितोया नदीच्या तीरावर असलेल्या एका देवस्थानाकडे लक्ष वेधतात. त्या तीर्थाचे नाव क्षेमेश्वर असे सांगितले आहे; तसेच नामपरंपरा जपली आहे—पूर्वी ते भूतिश्वर म्हणून प्रसिद्ध होते, आणि कलियुगात त्यालाच क्षेमेश/क्षेमेश्वर असे घोषित केले आहे। अध्यायाचा व्यवहारोपदेश संक्षिप्त व तीर्थकेंद्रित आहे: त्या देवाचे दर्शन करून नंतर पूजा केली असता भक्त सर्व किल्बिष (पाप/अशुद्धी) पासून मुक्त होतो असे प्रतिपादन आहे. शेवटी हा अध्याय स्कंदमहापुराणाच्या ८१,००० श्लोकांच्या संहितेत, प्राभास खंडातील प्राभासक्षेत्रमाहात्म्य अंतर्गत ‘क्षेमेश्वरमाहात्म्य-वर्णन’ म्हणून वर्गीकृत असल्याचे सांगितले आहे।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततः पश्येन्महादेवि तस्य दक्षिणतः स्थितम् । क्षेमेश्वरेति विख्यातमृषितोयातटे स्थितम्
ईश्वर म्हणाले—हे महादेवी, त्यानंतर त्या स्थळाच्या दक्षिणेस ऋषितोया नदीच्या तीरावर स्थित, ‘क्षेमेश्वर’ म्हणून विख्यात स्थानाचे दर्शन घ्यावे।
Verse 2
भूतीश्वरेति नामास्य पूर्वं च परिकीर्तितम् । क्षेमेशेति कलौ देवि तस्य नाम प्रकीर्तितम्
या देवाचे नाव पूर्वी ‘भूतीश्वर’ असे परिकीर्तित होते; परंतु कलियुगात, हे देवी, त्याचे नाव ‘क्षेमेश’ असे प्रकीर्तित आहे।
Verse 3
तं दृष्ट्वा पूजयित्वा च मुक्तः स्यात्सर्वकिल्बिषैः
त्याचे दर्शन करून आणि पूजन करून मनुष्य सर्व पाप-कल्मषांपासून मुक्त होतो।
Verse 323
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये क्षेमेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयोविंशत्युत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य’ मध्ये ‘क्षेमेश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नामक तीनशे तेवीसावा अध्याय समाप्त झाला।