Adhyaya 320
ईश्वर-देवी संवादात या अध्यायात पवित्र क्षेत्राच्या आग्नेय भागात असलेल्या अत्यंत पुण्यप्रद लिंगद्वयाचे माहात्म्य सांगितले आहे. या लिंगांची प्रतिष्ठा विश्वकर्म्याने केली असे वर्णन येते; नगरनिर्मितीसाठी त्वष्टा आल्यावर प्रथम महादेवाची स्थापना होते, मग नगर उभे राहते आणि लिंगद्वयाची (पुन्हा) प्रतिष्ठा होते—नगरव्यवस्था आणि पावन प्रतीक-प्रतिष्ठा यांचे परस्पर नाते अधोरेखित होते. यानंतर उत्पत्तिकथेतून विधी-उपदेशाकडे वळून कर्माच्या आरंभी व शेवटी, विशेषतः प्रवास व विवाह-वरात/मिरवणूक यांसारख्या प्रसंगी, लिंगद्वयपूजा त्वरित फलदायी मानली आहे. सुगंधी द्रव्ये, अमृतसदृश द्रव आणि विविध नैवेद्य अर्पण करण्याची मर्यादा सांगून, केवळ औपचारिकता नव्हे तर सावध व हेतुपूर्ण भक्ती हीच खरी कसोटी असल्याचे प्रतिपादन केले आहे.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्माच्च पूर्वदिग्भागे किञ्चिदाग्नेयसंस्थितम् । लिंगद्वयं महापुण्यं विश्वकर्मप्रतिष्ठितम्
ईश्वर म्हणाले—त्या स्थळाच्या पूर्व दिशेकडे, किंचित् आग्नेय (दक्षिण-पूर्व) भागात, विश्वकर्म्याने प्रतिष्ठित अशी दोन महापुण्यकारी लिंगे आहेत.
Verse 2
यदा वै नगरं कर्तुं त्वष्टा तत्र समागतः । प्रतिष्ठाप्य महादेवं नगरं कृतवांस्ततः
नगर उभारण्यासाठी त्वष्टा तेथे आला तेव्हा त्याने प्रथम महादेवाची प्रतिष्ठापना केली; त्यानंतरच नगराची रचना केली।
Verse 3
कृत्वा च नगरं रम्यं लिंगस्यास्य प्रभावतः । पुनः प्रतिष्ठितं र्लिगं तेन वै विश्वकर्मणा
या लिंगाच्या प्रभावाने त्याने रम्य नगर निर्माण केले; आणि त्याच लिंगाची विश्वकर्म्याने पुन्हा प्रतिष्ठापना केली।
Verse 4
कर्मादौ कर्मणश्चान्ते यात्रोद्वाहगृहादिके । लिंगद्वयं पूजयित्वा सिद्धिमाप्नोति तत्क्षणात्
कार्याच्या आरंभी व शेवटी—यात्रा, विवाह, गृहबांधणी इत्यादी प्रसंगी—जो लिंगद्वयाची पूजा करतो, तो तत्क्षणी सिद्धी पावतो।
Verse 5
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन गंधामृतरसोदकैः । नैवेद्यै विविधैर्देवि लिंगयुग्मं प्रपूजयेत्
म्हणून, हे देवि, सर्व प्रयत्नाने सुगंधी द्रव्ये, अमृतरस व जल, तसेच विविध नैवेद्यांनी लिंगयुग्माची विधिपूर्वक पूजा करावी।
Verse 320
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य उन्नतस्थानमाहात्म्ये लिंगद्वयमाहात्म्यवर्णनंनाम विंशोत्तरत्रिशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डात, प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्याच्या उन्नतस्थानमाहात्म्यात ‘लिंगद्वयमाहात्म्यवर्णन’ नामक तीनशे वीसावा अध्याय समाप्त झाला।