Adhyaya 318
या अध्यायात प्रभास-क्षेत्राच्या वर्णनात एक संक्षिप्त तत्त्वसूचना येते. ईश्वर संदर्भस्थळापासून फार दूर नसलेल्या पूर्व दिशेतील अत्यंत प्रभावी लिंगाचे वर्णन करतात, जे पापक्षय करणारे आहे. त्या लिंगाचे नाव ‘ब्रह्मेश्वर’ असून ते ब्राह्मणांनी प्रतिष्ठापित केले आहे—ही गोष्ट प्रतिष्ठा-परंपरेची वैधता दर्शवते. इथे विधीक्रम सूचित आहे: प्रथम ऋषितोया-जलात स्नान, नंतर ब्रह्मेश्वर-लिंगाचे पूजन. फलश्रुतीत शुद्धीबरोबर ज्ञानवृद्धीही आहे—उपासक वेदविद् होतो, योग्य ब्राह्मणत्व प्राप्त करतो आणि जाड्यभाव (मानसिक जडत्व/मंदता) यापासून मुक्त होतो. अशा रीतीने भूगोल, अनुष्ठान आणि ज्ञानपरिणाम यांचा संगम दिसतो.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्याश्च पूर्वदिग्भागे नातिदूरे व्यवस्थितम् । लिंगं महाप्रभावं हि सर्वपातकनाशनम्
ईश्वर म्हणाले—त्या पवित्र स्थळाच्या पूर्व दिशेस फार दूर नाही, महाप्रभावी असे एक शिवलिंग स्थित आहे; ते सर्व पातकांचा नाश करते।
Verse 2
ब्रह्मेश्वरेति नामाढ्यं ब्राह्मणैश्च प्रतिष्ठितम् । ऋषितोयाजले स्नात्वा तल्लिंगं यः प्रपूजयेत् । स भवेद्वेदविद्विप्रो जाड्यभावविवर्जितः
ते ‘ब्रह्मेश्वर’ या नावाने प्रसिद्ध असून ब्राह्मणांनी प्रतिष्ठित केले आहे। ‘ऋषितोय’ जलात स्नान करून जो श्रद्धेने त्या लिंगाची पूजा करतो, तो वेदविद् विप्र होतो व जडत्व-अज्ञानापासून मुक्त होतो।
Verse 318
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ब्रह्मेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टादशोत्तरत्रिशततमो ऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशी-सहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य’ मध्ये ‘ब्रह्मेश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नामक ३१८ वा अध्याय समाप्त झाला।