Adhyaya 305

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तस्याः पूर्वेण संस्थितम् । नारदादित्यनामानं जरादारिद्र्यनाशनम्

ईश्वर म्हणाले—हे महादेवि! मग त्या स्थळाच्या पूर्वेस असलेल्या ‘नारद-आदित्य’ नामक तीर्थास जावे; ते जरा व दारिद्र्य नाश करते।

Verse 2

पश्चिमे मूलचंडीशाद्धनुषां च शतत्रये । आराध्य नारदो देवि भास्करं वारितस्करम् । जरा निर्मुक्तदेहस्तु तत्क्षणात्समपद्यत

हे देवि! मूलचंडीशाच्या पश्चिमेस तीनशे धनुष्य अंतरावर नारदांनी चोरनिवारक भास्कराची आराधना केली; आणि तत्क्षणी जरा-रहित देह प्राप्त केला।

Verse 3

देव्युवाच । कथं जरामनुप्राप्तो नारदो मुनिपुंगवः । कथमाराधितः सूर्य एतन्मे वद शंकर

देवी म्हणाली—हे शंकर! मुनिपुंगव नारदांना जरा कशी प्राप्त झाली? आणि सूर्याची आराधना कशी केली गेली? हे मला सांगा.

Verse 4

ईश्वर उवाच । यदा द्वारवतीं प्राप्तो नारदो मुनिपुंगवः । सर्वे दृष्टास्तदा तेन विष्णोः पुत्रा महाबलाः

ईश्वर म्हणाले—जेव्हा मुनिपुंगव नारद द्वारवतीला आले, तेव्हा त्यांनी तेथे विष्णूचे सर्व महाबली पुत्र पाहिले.

Verse 5

तद्राजकुलमध्ये तु क्रीडमाना परस्परम् आयांतं नारदं दृष्ट्वा सर्वे विनयसंयुताः

त्या राजकुलामध्ये ते परस्पर क्रीडा करीत होते; येणाऱ्या नारदांना पाहताच सर्वजण विनय व आदरयुक्त झाले.

Verse 6

नमश्चक्रुर्यथान्यायं विना सांबं त्वरान्विताः । अविनीतं तु तं दृष्ट्वा कथयामास नारदः

सर्वांनी त्वरित यथान्याय नमस्कार केला—फक्त सांब वगळता. त्याला अविनीत पाहून नारदांनी मग सांगितले.

Verse 7

शरीरमदमत्तोऽसि यस्मात्सांब हरेः सुत । अचिरेणैव कालेन शापं प्राप्स्यसि दारुणम्

हे सांब, हरीच्या पुत्रा! तू देहाच्या मदाने मत्त झाला आहेस; म्हणून लवकरच तुला भयंकर शाप प्राप्त होईल.

Verse 8

सांब उवाच । नमस्कारेण किं कार्यमृषीणां च जितात्मनाम् । आशीर्वादेन तेषां च तपोहानिः प्रजायते

सांब म्हणाला—जितात्मा, संयमी ऋषींना नमस्कार करण्याची काय गरज? आणि त्यांच्या आशीर्वाददानाने त्यांच्या तपशक्तीचा क्षय होतो.

Verse 9

मुनीनां यः स्वभावो हि त्वयि लेशो न नारद । विद्यते ब्रह्मणः पुत्र उच्यते किमतः परम्

हे नारदा! तुझ्यात मुनींच्या स्वभावाचा लवलेशही नाही. तू ब्रह्मदेवाचा पुत्र म्हणून ओळखला जातोस—यापुढे अधिक काय सांगावे?

Verse 10

न कलत्रं न ते पुत्रा न च पौत्रप्रपौत्रकाः । न गृहं नैव च द्वारं न हि गावो न वत्सकाः

तुला ना पत्नी आहे, ना पुत्र; ना पौत्र-प्रपौत्र. ना घर आहे, ना दार; ना गायी आहेत, ना वासरे.

Verse 11

ब्रह्मणो मानसः पुत्रो ब्रह्मचर्ये व्यवस्थितः । अयुक्तं कुरुते नित्यं कस्मात्प्रकृतिरीदृशी

तू ब्रह्मदेवाचा मानसपुत्र असून ब्रह्मचर्यात स्थित आहेस; तरीही तू नेहमी अयुक्त, अनुचित कृत्य करतोस—तुझी प्रकृती अशी का?

Verse 12

युद्धं विना न ते सौख्यं सौख्यं न कलहं विना । यादृशस्तादृशो वापि वाग्वादोऽपि सदा प्रियः

युद्धाशिवाय तुला सुख नाही, आणि कलहाशिवायही सुख नाही. प्रसंग कोणताही असो, वादविवाद तुला नेहमीच प्रिय आहे.

Verse 13

स्नानं संध्या जपो होमस्तर्पणं पितृदेवयोः । नारदः कुरुते चान्यदन्यत्कुर्वंति ब्राह्मणाः

स्नान, संध्या-उपासना, जप, होम आणि पितृ-देवतांचे तर्पण—ही सर्व कर्मे ब्राह्मण करतात; परंतु नारद मुनी यांहून भिन्न असे अन्यच आचरण करतात।

Verse 14

कौमारेण तु गर्विष्ठो यस्मान्मां शापयिष्यसि । तस्मात्त्वमपि विप्रर्षे जरायुक्तो भविष्यसि

कौमार्याच्या गर्वाने फुगून तू मला शाप देशील; म्हणून, हे विप्रऋषे, तूही जरेच्या भाराने युक्त होशील।

Verse 15

एवं शप्तस्तदा देवि नारदो मुनिपुंगवः । एकान्ते निर्मले स्थाने कंटकास्थिविवर्जिते

असा शापित झाल्यावर, हे देवी, मुनिपुंगव नारद एकांत, निर्मळ, काटे व अस्थी नसलेल्या स्थानी गेले।

Verse 16

कृष्णाजिनपरिच्छिन्ने ह्युपविष्टो वरासने । ऋषितोया तटे रम्ये प्रतिष्ठाप्य महामुनिः

कृष्णमृगचर्माने आच्छादित श्रेष्ठ आसनावर बसून, रम्य ऋषितोया तीरावर महामुनींनी विधिपूर्वक (आराध्य वस्तूची) प्रतिष्ठा केली।

Verse 17

सूर्यस्य प्रतिमां रम्यां सर्वदारिद्र्यनाशिनीम् । तुष्टाव विविधैः स्तोत्रैरादित्यं तिमिरापहम्

सर्व दारिद्र्य नाश करणाऱ्या सूर्याच्या त्या रम्य प्रतिमेची त्यांनी स्तुती केली; तिमिरहर आदित्याला विविध स्तोत्रांनी त्यांनी प्रसन्न केले।

Verse 18

नमस्त ऋक्स्वरूपाय साम्नां धामग ते नमः । ज्ञानैकरूपदेहाय निर्धूततमसे नमः

ऋक्-स्वरूप असलेल्या तुला नमस्कार; सामगानांचे धाम असलेल्या तुला नमः। ज्ञान-एकरूप देहधारी, सर्व तम नष्ट करणाऱ्या तुला नमः।

Verse 19

शुद्धज्योतिःस्वरूपाय निर्मूर्तायामलात्मने । वरिष्ठाय वरेण्याय सर्वस्मै परमात्मने

शुद्ध ज्योति-स्वरूप, निर्मूर्ती, अमल आत्मा—त्या परमात्म्यास नमः। जो वरिष्ठ, वरेण्य आणि सर्वस्वरूप आहे, त्यास नमस्कार।

Verse 20

नमोऽखिलजगद्व्यापिस्वरूपानंदमूर्तये । सर्वकारणपूताय निष्ठायै ज्ञानचेतसाम्

अखिल जग व्यापून असलेल्या आनंद-स्वरूप मूर्तीस नमो नमः। सर्व कारणांचे मूळ व पावन, आणि ज्ञानचेतस जनांची निष्ठा असलेल्या तत्त्वास नमस्कार।

Verse 21

नमः सर्वस्वरूपाय प्रकाशालक्ष्यरूपिणे । भास्कराय नमस्तुभ्यं तथा दिनकृते नमः

सर्वस्वरूप, आणि प्रकाशालाही अलक्ष्य अशा निजरूपाला नमः। हे भास्करा, तुला नमस्कार; हे दिनकर्ता, तुलाही नमः।

Verse 22

ईश्वर उवाच । एवं संस्तुवतस्तस्य पुरतस्तस्य चेतसा । प्रादुर्बभूव देवेशि जगच्चक्षुः सनातनः । उवाच परमं प्रीतो नारदं मुनिपुंगवम्

ईश्वर म्हणाले—हे देवेशि! तो एकाग्र चित्ताने अशी स्तुती करीत असता, जगताचे सनातन नेत्र त्याच्या समोर प्रकट झाले. अत्यंत प्रसन्न होऊन त्याने मुनिपुंगव नारदास सांगितले।

Verse 23

सूर्य उवाच । वरं वरय विप्रर्षे यस्ते मनसि वर्तते । तुष्टोऽहं तव दास्यामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

सूर्य म्हणाला—हे विप्रर्षे, तुझ्या मनात जो वर आहे तो माग. मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे; तो अत्यंत दुर्लभ असला तरी मी तुला देईन.

Verse 24

नारद उवाच । कुमार वयसा युक्तो जरायुक्तकलेवरः । प्रसादात्स्यां हि ते देव यदि तुष्टो दिवाकर

नारद म्हणाला—हे देव दिवाकर, तू प्रसन्न असशील तर तुझ्या कृपेने माझे वय कुमारासारखे राहो, पण देह मात्र जरा-युक्तच राहो.

Verse 25

सप्तम्यां रविवारेण यस्त्वां पश्यति मानवः । तस्य रोग भयं माऽस्तु प्रसादात्तिमिरापह

सप्तमी तिथीला, रविवारी, जो मनुष्य तुझे पाहतो—हे तिमिरापह—तुझ्या कृपेने त्याला रोगाचे भय नसो.

Verse 26

ईश्वर उवाच । एवं भविष्यतीत्युक्त्वा ह्यन्तर्धानं गतो रविः । इत्येतत्कथितं देवि माहात्म्यं सकलं तव । नारदादित्यदेवस्य सर्वपातकनाशनम्

ईश्वर म्हणाला—‘असेच होईल’ असे म्हणून रवी अंतर्धान पावला. हे देवी, अशा रीतीने तुझे संपूर्ण माहात्म्य कथन झाले—नारद व आदित्यदेवाचे, जे सर्व पापांचा नाश करणारे आहे.

Verse 305

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये नारदादित्यमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चोत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य’ मध्ये ‘नारद-आदित्य-माहात्म्यवर्णन’ नामक तीनशे पाचवा अध्याय समाप्त झाला.