Adhyaya 301
या अध्यायात ईश्वर–देवी यांचा संक्षिप्त तात्त्विक संवाद येतो. प्रभास-क्षेत्रातील तीर्थसमूहात सिद्धेश्वर हे श्रेष्ठ लिंगस्थान असल्याचे सांगून त्याचे निकटत्व व दिशानिर्देशाने स्थान स्पष्ट केले आहे. देवांनी त्वरेने ‘संगालेश्वर’ नावाचे शिवलिंग प्रतिष्ठित केले; नंतर सिद्धगणांनी ‘सिद्धेश्वर’ सर्वसिद्धिदाता म्हणून स्थापून स्तुती केली. भगवान शिव वर देतात की जो साधक नियमाने तेथे येऊन स्नान करतो, सिद्धनाथाची पूजा करतो आणि जप करतो—विशेषतः शतरुद्रीय, अघोर मंत्र व महेश्वर-गायत्री—तो सहा महिन्यांत सिद्धी व अणिमा इत्यादी शक्ती प्राप्त करतो. आश्वयुज कृष्णपक्षातील चतुर्दशीच्या महा-रात्री निर्भय व स्थिर साधकास विशेष यश मिळते असे सांगितले आहे. शेवटी फलश्रुतीत हे माहात्म्य पापनाशक व सर्वकामफलप्रद म्हणून वर्णिले आहे.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि सिद्धेश्वरमनुत्तमम् । तस्यैव पूर्वदिग्भागे नातिदूरे व्यवस्थितम्
ईश्वर म्हणाले—हे महादेवि, त्यानंतर त्या अनुपम सिद्धेश्वराकडे जावे; तो त्याच स्थानाच्या पूर्व दिशाभागात, फार दूर नाही, स्थित आहे.
Verse 2
यदा देवैः समेत्याशु शिवलिंगं प्रतिष्ठितम् । संगालेश्वर नामाढ्यं सर्वपापहरं शुभम्
जेव्हा देवांनी एकत्र येऊन त्वरेने शिवलिंगाची प्रतिष्ठा केली, तेव्हा ते ‘संगालेश्वर’ या नामाने प्रसिद्ध, शुभ आणि सर्वपापहर झाले.
Verse 3
तदा सिद्धगणाः सर्वे समाराध्य वृषध्वजम् । स्थापयांचक्रिरे लिंगं सर्वसिद्धिप्रदायकम्
तेव्हा सर्व सिद्धगणांनी वृषध्वज (शिव) यांची आराधना करून, सर्व सिद्धी देणारे ते लिंग स्थापित केले.
Verse 4
तत्सिद्धेश्वर नामाढ्यं महापातकनाशनम् । तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैस्तदा सिद्धगणाः शिवम्
तेव्हा ‘सिद्धेश्वर’ नामाने प्रसिद्ध, महापातकनाशक त्या लिंगाची सिद्धगणांनी विविध स्तोत्रांनी शिवाची स्तुती केली।
Verse 5
ततस्तुष्टो महादेवो याच्यतां वरमुत्तमम् । नमस्कृत्य ततः सर्वे प्रोचुश्च शशिशेखरम्
मग प्रसन्न झालेल्या महादेवांनी म्हटले— “उत्तम वर मागा।” तेव्हा सर्वांनी नमस्कार करून शशिशेखरास निवेदन केले।
Verse 6
इहागत्य नरो यस्तु स्नात्वा च विधिपूर्वकम् । अर्चयेत्सिद्धनाथं च जपेच्च शतरुद्रियम्
जो मनुष्य येथे येऊन विधिपूर्वक स्नान करील, मग सिद्धनाथाची पूजा करील आणि शतरुद्रियम् जप करील,
Verse 7
अघोरं वा जपेन्मन्त्रं गायत्र्यं च महेश्वरम् । षण्मासाभ्यन्तरेणैव जपेच्च मुनिसत्तमाः । अणिमादिगुणैश्वर्यं संसिद्धिं प्राप्नुयाद्ध्रुवम्
किंवा तो अघोर मंत्राचा जप करील आणि महेश्वर गायत्रीचाही। हे मुनिश्रेष्ठांनो, सहा महिन्यांच्या आत हा जप केल्यास तो निश्चयाने अणिमा इत्यादी सिद्धी-ऐश्वर्य व पूर्ण संसिद्धी प्राप्त करतो।
Verse 8
ईश्वर उवाच । एवं भविष्यतीत्युक्त्वा ह्यंतर्धानं गतो हरः । सिद्धेश्वरं तु संपूज्य ह्यघोरं च जपेन्नरः
ईश्वर म्हणाले— “असेच होईल।” असे बोलून हर (शिव) अंतर्धान पावले. मग मनुष्याने सिद्धेश्वराची विधिवत् पूजा करून अघोर मंत्राचा जप करावा।
Verse 9
आश्वयुक्कृष्णपक्षे तु चतुर्दश्यां महानिशि । धैर्यमालंब्य निर्भीकः स सिद्धिं प्राप्नुयान्नरः
आश्वयुज महिन्याच्या कृष्णपक्षातील चतुर्दशीच्या महानिशी धैर्य धरून निर्भय राहणारा पुरुष सिद्धी प्राप्त करतो।
Verse 10
इत्येतत्कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । सिद्धेश्वरस्य देवस्य सर्वकामफलप्रदम्
अशा रीतीने, हे देवि, पापनाशक असे हे माहात्म्य सांगितले—सिद्धेश्वर देवाचे, जो सर्व कामनांचे फळ देणारा आहे।
Verse 301
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य सिद्धेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकोत्तरत्रिशत तमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य’ मध्ये ‘सिद्धेश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नामक तीनशे एकावा अध्याय समाप्त झाला।