Adhyaya 300

Verse 1

ईश्वर उवाच । तस्यैवोत्तरदिग्भागे किञ्चिद्वायव्यसंस्थितम् । संगालेश्वरनामास्ति सर्वपातकनाशनम्

ईश्वर म्हणाले—त्याच स्थळाच्या उत्तर दिशेच्या भागात, किंचित वायव्य कोपऱ्याकडे, ‘संगालेश्वर’ नावाचे शिवलिंग आहे; ते सर्व पातकांचा नाश करणारे आहे।

Verse 2

तत्र ब्रह्मा च विष्णुश्च लिंगस्याराधनोद्यतौ । शक्रश्चैव महातेजा लिंगं पूजितवान्प्रिये

तेथे ब्रह्मा आणि विष्णू लिंगाच्या आराधनेत तत्पर होते; आणि हे प्रिये, महातेजस्वी शक्र (इंद्र) यांनीही त्या लिंगाची पूजा केली।

Verse 3

वरुणो धनदश्चैव धर्मराजोऽथ पावकः । आदित्यैर्वसुभिश्चैव लोकपालैः समंततः

वरुण, धनद (कुबेर), धर्मराज आणि पावक (अग्नी)—आदित्य, वसु आणि लोकपाल यांच्यासह—चहूबाजूंनी तेथे एकत्र झाले।

Verse 4

आराधितं महालिंगं संगालेश्वरनामभृत् । पूजयित्वा तु ते सर्वे दृष्ट्वा माहात्म्यमुत्तमम्

‘संगालेश्वर’ नाम धारण करणारे ते महालिंग यथाविधी आराधिले गेले। त्याची पूजा करून सर्वांनी त्याचे उत्तम माहात्म्य पाहून भक्तिभावाने विस्मित झाले।

Verse 5

ऊचुश्च सहसा देवि परमानंदसंयुताः । देवानां निवहैर्यस्मात्समागत्य प्रतिष्ठितम् । संगालेश्वरनामास्य भविष्यति धरातले

ते सर्व, हे देवी, परमानंदाने युक्त होऊन तत्क्षणी म्हणाले—‘देवांच्या समुदायाने येथे येऊन याची प्रतिष्ठापना केली आहे; म्हणून पृथ्वीवर याचे नाव “संगालेश्वर” असे होईल।’

Verse 6

संगालेश्वरनामानं पूजयिष्यंति मानवाः । न तेषामन्वये कश्चिन्निर्धनः संभविष्यति

मानव ‘संगालेश्वर’ नामक लिंगाची पूजा करतील; त्यांच्या वंशात कोणीही कधी निर्धन होणार नाही.

Verse 7

गोसहस्रस्य दत्तस्य कुरुक्षेत्रे च यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति संगालेश्वरदर्शनात्

कुरुक्षेत्रात गोसहस्रदानाने जे पुण्यफळ मिळते, तेच फळ केवळ संगालेश्वरदर्शनाने प्राप्त होते.

Verse 8

अमावास्यां च संप्राप्य स्नानं कृत्वा विधानतः । यः करोति नरः श्राद्धं पितॄणां रोषवर्जितः । पितरस्तस्य तृप्यंति यावदाभूतसंप्लवम्

अमावास्येला विधिपूर्वक स्नान करून जो मनुष्य क्रोध न ठेवता पितरांचे श्राद्ध करतो, त्याचे पितर प्रलयापर्यंत तृप्त राहतात.

Verse 9

अर्धक्रोशं च तत्क्षेत्रं समंतात्परिमण्डलम् । सर्वकामप्रदं नृणां सर्वपातकनाशनम्

ते क्षेत्र सर्व बाजूंनी परिमंडित असून अर्धक्रोशपर्यंत विस्तारलेले आहे; ते मनुष्यांच्या सर्व इच्छा पूर्ण करते व सर्व पातकांचा नाश करते.

Verse 10

अस्मिन्क्षेत्रे महादेवि जीवा उत्तममध्यमाः । कालेन निधनं प्राप्तास्तेऽपि यांति परां गतिम्

हे महादेवी! या क्षेत्रात उत्तम किंवा मध्यम स्थितीतील जीवही काळाने निधन पावले तरी तेही परम गतीला जातात.

Verse 11

गृहीत्वानशनं ये तु प्राणांस्त्यक्ष्यंति मानवाः । निश्चयं ते महादेवि लीयंते परमेश्वरे

जे मनुष्य अनशन-व्रत धारण करून प्राणत्याग करतात, हे महादेवी, ते निश्चयाने परमेश्वरात लीन होतात.

Verse 12

गवा हता द्विजहता ये च वै दंष्ट्रिभिर्हता । आत्मनो घातका ये तु सर्पदष्टाश्च ये मृताः

जे गायीच्या आघाताने मेले, जे ब्राह्मण-हत्येच्या पापामुळे मृत्युमुखी पडले, जे दंष्ट्रिधारी पशूंनी मारले, जे आत्मघातकी झाले, आणि जे सर्पदंशाने मेले—तेही (येथे गणले जातात).

Verse 13

शय्यायां विगतप्राणा ये च शौचविवर्जिताः । अस्मिंस्तीर्थे महापुण्ये अपुनर्भवदायके

जे शय्येवर प्राणत्याग करतात, आणि जे शौच-शुद्धीविना मृत्युमुखी पडतात—या महापुण्यदायी, अपुनर्भव देणाऱ्या तीर्थात (त्यांचाही उद्धार होतो).

Verse 14

दत्तैः षोडशभिः श्राद्धैर्वृषोत्सर्गे कृते पुनः । विधिवद्भोजितैर्विप्रैर्भवेन्मुक्तिर्न संशयः

जेव्हा सोळा श्राद्धे विधिपूर्वक दिली जातात, नंतर वृषोत्सर्ग केला जातो, आणि नियमाने विप्रांना भोजन घातले जाते—तेव्हा मुक्ती मिळते, यात संशय नाही.

Verse 15

एवमुक्त्वा सुराः सर्वे गतवंतस्त्रिविष्टपम्

असे बोलून सर्व देव त्रिविष्टप (स्वर्ग) येथे निघून गेले.

Verse 16

संगालेश्वरमाहात्म्यं संक्षेपात्कथितं तव । श्रुतं हरति पापानि दुःखशोकांस्तथैव च

हे देवि, संगालेश्वराचे माहात्म्य तुला संक्षेपाने सांगितले. त्याचे केवळ श्रवण पापांचा नाश करते आणि दुःख व शोकही दूर करते.

Verse 300

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये संगालेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडात, प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यात ‘संगालेश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नावाचा त्रिशततम अध्याय समाप्त झाला.