Adhyaya 289
या अध्यायात ईश्वर देवीला सांगतात की दक्षिण दिशेला थोड्याच अंतरावर (गव्युती प्रमाणे) एक अत्यंत पावन तीर्थ आहे. तेथे गंगेचे ‘पाताळगामिनी’ स्वरूप प्रकट असून तिला स्पष्टपणे पापनाशिनी म्हटले आहे. पुढे विश्वामित्र ऋषींचा प्रसंग येतो—स्नानासाठी त्यांनी गंगेचे आवाहन केले होते. त्या तीर्थात स्नान केल्याने सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते असे सांगितले आहे. नंतर गंगेश्वर, विश्वामित्रेश्वर आणि बालेश्वर या तीन लिंगांचे माहात्म्य वर्णिले असून त्यांच्या दर्शनाने इष्टसिद्धी, पापक्षय व कामप्राप्ती होते.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्यैव दक्षिणे देवि तस्माद्गव्यूतिमात्रतः । पातालगामिनी गंगा संस्थिता पापनाशिनी
ईश्वर म्हणाले—हे देवि, त्याच स्थानाच्या दक्षिणेस, केवळ एक गव्यूती अंतरावर, पाताळगामिनी पापनाशिनी गंगा तेथे प्रतिष्ठित आहे.
Verse 2
विश्वामित्रेण चाहूता स्नानार्थं वरवर्णिनि । तत्र स्नात्वा महादेवि मुच्यते सर्वपातकैः
हे वरवर्णिनि, स्नानासाठी विश्वामित्रांनी तिला (गंगेला) आवाहन केले होते. हे महादेवि, तेथे स्नान केल्याने सर्व पातकांपासून मुक्ती मिळते.
Verse 3
तत्र गंगेश्वरं दृष्ट्वा विश्वामित्रेश्वरं तथा । बालेश्वरं च संप्रेक्ष्य सर्वान्कामानवाप्नुयात्
तेथे गंगेश्वर, तसेच विश्वामित्रेश्वर आणि बालेश्वर यांचे दर्शन घेऊन मनुष्य सर्व इच्छित कामना प्राप्त करतो.
Verse 289
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये बालार्कमाहात्म्ये पाताल गंगेश्वरविश्वामित्रेश्वरबालेश्वराभिधलिंगत्रयमाहात्म्यवर्णनंनामैकोननवत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यात, बालार्कमाहात्म्यांत ‘पाताळ गंगेश्वर, विश्वामित्रेश्वर व बालेश्वर’ या त्रिलिंगांच्या माहात्म्यवर्णन नामक २८९ वा अध्याय समाप्त होतो.