Adhyaya 288
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 288

Adhyaya 288

ईश्वर देवीला मार्गदर्शनाच्या शैलीत सांगतात—अगस्त्याच्या स्थानाच्या पूर्वेस, गव्युतिंच्या मापाने दर्शविलेल्या अंतरावर बालादित्य/बालार्क हे प्रसिद्ध तीर्थ आहे. अध्यायात आजूबाजूच्या स्थळचिन्हांचा उल्लेख येतो, सपाटिकेशी संबंधित स्थानही दाखविले जाते आणि या देवस्थानाची कीर्ती वर्णिली जाते. यानंतर कारणकथा—ऋषी विश्वामित्र यांनी याच ठिकाणी विद्या (पवित्र ज्ञानशक्ती) यांची उपासना केली, तीन लिंगांची स्थापना केली आणि रविरूप देवतेची प्रतिष्ठापना केली. कठोर साधनेने सूर्यदेवाकडून सिद्धी प्राप्त झाली आणि तेव्हापासून हा देव बालादित्य/बालार्क म्हणून विख्यात झाला. शेवटी फलश्रुती—जो मनुष्य या भास्कराचे, ‘पापचोर’ असे वर्णिलेले, दर्शन करतो त्याला आयुष्यभर दारिद्र्य भोगावे लागत नाही; प्रभासक्षेत्रातील तीर्थयात्रेत दर्शन हेच पुण्यदायी कर्म मानले आहे.

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि बालादित्यमिति श्रुतम् । अगत्स्यस्थानतः पूर्वे गव्यूतिद्वितयेन तु

ईश्वर म्हणाले—त्यानंतर, हे महादेवी, अगस्त्यस्थानाच्या पूर्वेस दोन गव्यूती अंतरावर असलेल्या ‘बालादित्य’ म्हणून प्रसिद्ध स्थानी जावे।

Verse 2

स्थानं सपाटिकानाम तस्यदक्षिणतः स्थितम् । गव्यूतिमात्रं देवेशि बालार्क इति विश्रुतम्

‘सपाटिका’ नावाचे स्थान आहे; त्याच्या दक्षिणेस, हे देवेशी, एक गव्यूती अंतरावर ‘बालार्क’ म्हणून प्रसिद्ध स्थान आहे।

Verse 3

यत्र चाराधिता विद्या विश्वामित्रेण धीमता । संस्थाप्य लिंगत्रितयं प्रतिष्ठाप्य तथा रविम्

जिथे धीमान विश्वामित्रांनी विद्येची आराधना केली; आणि तीन लिंगांची स्थापना करून, रवि (सूर्यदेव) यांचीही प्रतिष्ठा केली।

Verse 4

विद्यायाः साधनं चक्रे सिद्धिं सूर्यादवाप्तवान् । बालादित्येति तेनासौ ततः ख्यातिमगात्प्रभुः

त्याने त्या विद्येची साधना केली आणि सूर्यदेवांच्या कृपेने सिद्धी प्राप्त केली. म्हणून तो प्रभू ‘बालादित्य’ या नावाने प्रसिद्ध झाला.

Verse 5

तं दृष्ट्वा मानवो देवि भास्करपापतस्करम् । न दारिद्र्यमवाप्नोति यावज्जीवति मानवः

हे देवि, पापांचा अपहरण करणाऱ्या त्या भास्कराचे (सूर्याचे) दर्शन जो मनुष्य करतो, तो जिवंत असेपर्यंत दारिद्र्याला प्राप्त होत नाही.

Verse 288

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये बालार्कमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टाशीत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य’ मध्ये ‘बालार्कमाहात्म्यवर्णन’ नावाचा २८८वा अध्याय समाप्त झाला.