
या अध्यायात ईश्वर महादेवीला प्राभास-क्षेत्रातील ‘सुकन्या-सरस’ या श्रेष्ठ तीर्थसरोवराचे महात्म्य सांगतात. येथे सुकन्या, ऋषी च्यवन आणि अश्विनीकुमार यांची प्रसिद्ध कथा याच स्थळी घडल्याप्रमाणे वर्णिली आहे—अश्विनांनी च्यवनासह या सरोवरात अवगाहन केले आणि स्नानप्रभावाने च्यवनांचे रूपांतर होऊन ते अश्विनांसारखे तेजस्वी झाले। स्नान-प्रभावामुळे सुकन्येची इच्छा पूर्ण झाली म्हणून या सरोवराला ‘कन्या-सरस’ असेही स्मरण केले जाते—अशी नामव्युत्पत्ती दिली आहे. पुढे फलश्रुतीप्रमाणे विशेषतः स्त्रियांसाठी येथे स्नानाचे महत्त्व सांगितले असून तृतीया तिथीस विशेष फल मानले आहे; अनेक जन्मांपर्यंत गृहभंग/गृहकलहापासून संरक्षण आणि दारिद्र्य, अपंगत्व किंवा अंधत्वयुक्त पती टळणे अशी पुण्यफळे तीर्थसेवेच्या विधानरूपाने सांगितली आहेत।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि सुकन्यासर उतमम् । यत्राश्विनौ निमग्नौ तौ च्यवनेन सहांबिके । समानरूपो ह्यभवच्च्यवनो यत्र सोऽश्विना
ईश्वर म्हणाले—हे महादेवी, त्यानंतर उत्तम सुकन्या-सरोवरास जावे. हे अंबिके, जिथे दोन्ही अश्विनीकुमार च्यवनासह स्नानार्थ निमग्न झाले, आणि जिथे च्यवनही अश्विनांसारखा तेजस्वी यौवनरूप झाला.
Verse 2
यत्र प्राप्तवती कामं सुकन्या वरवर्णिनी । सरःस्नानप्रभावेन तेन कन्यासरः स्मृतम् । तत्र स्नाता शुभा नारी तृतीयायां विशेषतः
जिथे वरवर्णिनी सुकन्येने त्या सरोवरस्नानाच्या प्रभावाने आपले इच्छित वरदान प्राप्त केले; म्हणून ते ‘कन्या-सरोवर’ म्हणून प्रसिद्ध आहे. तेथे स्नान करणारी शुभ स्त्री—विशेषतः तृतीया तिथीस—मंगल फल प्राप्त करते.
Verse 3
सप्तजन्मसहस्राणि गृहभंगं न चाप्नुयात् । दरिद्रो विकलो दीनो नांधस्तस्या भवेत्पतिः
सात हजार जन्मांपर्यंत तिच्या घराचा भंग होत नाही. तिचा पती दरिद्री, विकल, दीन किंवा अंध असा होणार नाही.
Verse 284
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये च्यवनेश्वरमाहात्म्ये सुकन्यासरोमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुरशीत्युत्तर द्विशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम प्रभासक्षेत्र-माहात्म्यात, च्यवनेश्वर-माहात्म्यांतर्गत ‘सुकन्या-सरोवर माहात्म्यवर्णन’ नामक दोनशे चौर्याऐंशीवा अध्याय समाप्त झाला.