Adhyaya 273

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि शंडतीर्थमनुत्तमम् । सर्वपापोपशमनं सर्वकामफलप्रदम्

ईश्वर उवाच—त्यानंतर, हे महादेवी, अनुपम शंडतीर्थास जावे; ते सर्व पापांचे शमन करणारे व सर्व कामनांचे फल देणारे आहे।

Verse 2

तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमनाः प्रिये । पुरा पंचशिरा आसीद्ब्रह्मा लोकपितामहः

त्याची उत्पत्ती मी सांगतो—हे प्रिये, एकाग्र मनाने ऐक. पूर्वी लोकपितामह ब्रह्मा पंचशिरा (पाच मस्तकांचा) होता।

Verse 3

शिरस्तस्य मया छिन्नं कस्मिंश्चित्कारणांतरे । तत्र गंधवती जाता ब्रह्मणः सा च शोणितैः

काही कारणास्तव मी त्याचे एक शिर छिन्न केले. त्यातून दुर्गंधी उत्पन्न झाली आणि ब्रह्मदेवांचे रक्तही सांडले.

Verse 4

तत्रोद्गता महातालास्तेन तालवनं स्मृतम् । अथ करतले लग्नं कपालं ब्रह्मणो मम

तेथे मोठमोठे ताडवृक्ष उगवले, म्हणून ते ‘तालवन’ म्हणून प्रसिद्ध झाले. मग ब्रह्मदेवांचे कपाल माझ्या हाताच्या तळव्याला चिकटून बसले.

Verse 5

शरीरं कृष्णतां यातं मम चैव वृषस्य च । अथ तीर्थान्यनेकानि गतोहं पापशंकया

माझे शरीर आणि माझा वृषभ—दोघेही काळवंडले. मग पापाच्या भीतीने मी अनेक तीर्थस्थानी गेलो.

Verse 6

न क्वचिद्व्रजते पापं ततः प्रभासमागतः । क्षेत्रे तत्र मया दृष्टा प्राची देवी सरस्वती

कुठेही पाप दूर झाले नाही; म्हणून मी प्रभासाला आलो. त्या क्षेत्रात मी पूर्वाभिमुख देवी सरस्वतीचे दर्शन घेतले.

Verse 7

तत्र मे वृषभः स्नातुं प्रविष्टो जलमध्यतः । तत्क्षणाच्छ्वेतता प्राप्तो मुक्तोहमपि हत्यया

तेथे माझा वृषभ स्नानासाठी पाण्याच्या मध्यभागी उतरला. त्या क्षणीच तो पुन्हा शुभ्र झाला आणि मीही ब्रह्महत्येच्या पापातून मुक्त झालो.

Verse 8

करमध्ये च मे लग्नं कपालं पतितं तदा । कपालमोचनश्चासौ लिंगरूपी स्थितोऽभवत्

तेव्हा माझ्या हाताच्या मध्यभागी चिकटलेले कपाल गळून पडले. तोच पवित्र प्रदेश ‘कपालमोचन’ म्हणून तेथे लिंगरूपाने प्रतिष्ठित झाला.

Verse 9

तत्रापि यो ददेच्छ्राद्धं प्राचीदेव्यास्तु संनिधौ । मातृकं पैतृकं चैव तृप्तं कुलशतं तथा

तेथे प्राचीदेवीच्या सान्निध्यात जो श्राद्ध देतो, त्याचे मातृकुल व पितृकुल दोन्ही तृप्त होते; तसेच कुलाच्या शंभर पिढ्या संतुष्ट होतात.

Verse 10

भवेच्च तस्य तृप्तिस्तु यावत्कल्पास्तु सप्ततिः । मास आश्वयुजे देवि कृष्णपक्षे चतुर्दशी । तत्र दद्यात्तु यः श्राद्धं दक्षिणामूर्तिमाश्रितः

त्यांची तृप्ती सत्तर कल्पांपर्यंत टिकते. हे देवी, आश्वयुज मासातील कृष्णपक्ष चतुर्दशीला जो तेथे दक्षिणामूर्तीचा आश्रय घेऊन श्राद्ध करतो, तो हे फळ प्राप्त करतो.

Verse 11

यथावित्तोपचारेण सुपात्रे च यथाविधि । यावद्युगसहस्रं तु तृप्ताः स्युस्ते पितामहाः

आपल्या सामर्थ्यानुसार, विधिपूर्वक आणि सुपात्राला जे अर्पण केले जाते, त्याने पितामहादी पूर्वज हजार युगांपर्यंत तृप्त राहतात.

Verse 12

अन्नसुवर्णदानं च दधिकंबलमेव च । तत्र देयं विधानेन सर्वपापोपशुद्धये

तेथे विधिपूर्वक अन्न व सुवर्णदान, तसेच दही आणि कंबळदान करावे—सर्व पापांच्या पूर्ण शुद्धीसाठी.

Verse 13

कृष्णरूपी वृषो देवि यदा श्वेतत्वमागतः । शंडतीर्थमितिख्यातं तेन त्रैलोक्यपूजितम्

हे देवी, कृष्णरूप वृषभ जेव्हा श्वेतत्वास प्राप्त झाला, तेव्हा ते स्थान ‘शंडतीर्थ’ म्हणून प्रसिद्ध झाले; त्या कारणानेच ते त्रैलोक्यात पूजिले जाते।