Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

स्थापितं भानुना देवि कृत्वा तत्र महत्तपः । तमर्चयित्वा देवेशं सोपवासो महेश्वरम्

Transliteration

sthāpitaṃ bhānunā devi kṛtvā tatra mahattapaḥ | tamarcayitvā deveśaṃ sopavāso maheśvaram

Translation

हे देवी! भानू (सूर्य) यांनी तेथे महान तप करून ते स्थापित केले. उपवास करून देवेश महेश्वराची पूजा केल्यावर…

Word by Word

• स्थापितम्: (was) established
• स्थापितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थापयति (णिजन्त) → स्थापित (कृदन्त, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कर्मणि—‘having been established/placed’ (लिङ्गस्य)

• भानुना: by Bhānu (the Sun)
• भानुना: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भानु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण/कर्ता), एकवचन

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• कृत्वा: having performed
• कृत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: कृ (धातु) → कृत्वा (कृदन्त, क्त्वा)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund): ‘having done’

• तत्र: there
• तत्र: Desha-Kala (Locative/देश)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (adverb of place)

• महत्: great
• महत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; विशेषण

• तपः: austerity/penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• तम्: him/that (liṅga/deity)
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; अन्वादेश

• अर्चयित्वा: having worshipped
• अर्चयित्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: अर्च् (धातु) → अर्चयित्वा (कृदन्त, क्त्वा)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive): ‘having worshipped’

• देवेशम्: the Lord of gods
• देवेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव-ईश (प्रातिपदिक; देव + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• सोपवासः: observing a fast
• सोपवासः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स-उपवास (प्रातिपदिक; स + उपवास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण—‘with fasting/observing a fast’

• महेश्वरम्: Mahēśvara (Śiva)
• महेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक; महा + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śaṅkaranātha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: The Sun-god (Bhānu) performs austerity near the Prabhāsa shore—radiant yet ascetic—then installs a Śiva-liṅga. Lamps flicker; offerings are arranged; Śiva’s presence is felt as a subtle aura above the liṅga.

Characters & Entities

• Bhānu (Sūrya)
• Mahādevī
• Maheśvara
• Deveśa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Austerity, fasting, and devoted worship are shown as powerful disciplines even for great celestial beings like Sūrya.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Śaṅkaranātha shrine/liṅga in Prabhāsakṣetra, linked to Sūrya’s tapas and स्थापना (installation).

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship (arcana) of Maheśvara accompanied by upavāsa (fasting).