Adhyaya 243
या अध्यायात ईश्वर देवीला उपदेश करतात की ईशान (ईशान्य) दिशेला स्थित असलेल्या अत्यंत सामर्थ्यवान क्षेत्रपालाजवळ कसे जावे. तो क्षेत्रपाल मंत्रमाळेने (मंत्रावलीने) अलंकृत असून हिरण्य-तटाजवळ संरक्षणासाठी स्थिर आहे; ‘हीरक-क्षेत्र’ नावाच्या रत्नसदृश उपक्षेत्राचे तो विशेष रक्षण करतो असे वर्णन येते. पुढे कालविधान सांगितले आहे—कृष्णपक्षातील त्रयोदशीला उपासकाने सुगंध, पुष्पे, नैवेद्य आणि बळी अर्पण करून क्षेत्रपालाची पूजा करावी. विधिपूर्वक पूजिल्यास तो देव सर्वकामप्रद होतो; तीर्थधर्माच्या मर्यादेत ही भक्ती संरक्षण आणि इच्छित फल दोन्ही देते, अशी फलश्रुती आहे.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि क्षेत्रपालं महाप्रभम् । ईशाने संस्थितं देवं मंत्रमालाविभूषितम्
ईश्वर म्हणाले—त्यानंतर, हे महादेवी, महाप्रभू क्षेत्रपालाकडे जावे; तो ईशान कोनात स्थित देव असून मंत्रमालेने विभूषित आहे।
Verse 2
हिरण्यातटमाश्रित्य रक्षार्थं समुपस्थितम् । तत्रैव हीरकं क्षेत्रं तस्मिन्रक्षां करोति सः
हिरण्या नदीच्या तटाचा आश्रय घेऊन तो रक्षणासाठी तेथे उपस्थित असतो। तेथेच ‘हीरक’ क्षेत्र आहे; त्या ठिकाणी तो संरक्षण करतो।
Verse 3
कृष्णपक्षे त्रयोदश्यां तत्र तं पूजयेन्नरः । गंधपुष्पोपहारैश्च तथा बलि निवेदनैः
कृष्णपक्षातील त्रयोदशीला मनुष्याने तेथे त्याची पूजा करावी—गंध, पुष्प व उपहारांनी, तसेच बलि-निवेदन (नैवेद्य) करून।
Verse 4
एवं संपूजितो देवः सर्वकामप्रदो भवेत्
अशा प्रकारे सम्यक् पूजिला असता तो देव सर्व कामना प्रदान करणारा होतो।
Verse 243
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मंत्रावलिक्षेत्रपालमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणाच्या एक्याऐंशी सहस्र श्लोकांच्या संहितेतील सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यात ‘मंत्रावली क्षेत्रपाल-माहात्म्यवर्णन’ नामक २४३वा अध्याय समाप्त झाला।