Adhyaya 235
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 235

Adhyaya 235

या अध्यायात ईश्वर देवीला प्रभास-क्षेत्रात स्थित “अतुलनीय त्रिलिंग” दर्शन करण्यास सांगतात. दक्षिणेस शतमेध नामक लिंग असून ते शंभर यज्ञांचे फळ देणारे मानले आहे; कार्तवीर्याने पूर्वी केलेल्या शंभर यज्ञांशी त्याचा संबंध सांगितला असून त्याची प्रतिष्ठा सर्व पापभार नष्ट करणारी म्हटली आहे. मध्यभागी कोटिमेध प्रसिद्ध आहे; येथे ब्रह्म्याने असंख्य (कोटी) श्रेष्ठ यज्ञ करून महादेवाला “शंकर, लोकहितकर्ता” म्हणून प्रतिष्ठित केले असे वर्णन आहे. उत्तरेस सहस्रक्रतु (सहस्रमेद्ध) लिंग आहे; शक्र/इंद्राने हजार विधी करून देवतांचा आदिदेव म्हणून हे महालिंग स्थापित केले असे सांगितले आहे. गंध-पुष्पांनी पूजन व पंचामृत आणि जलाने अभिषेक करण्याचा विधी दिला आहे; भक्तांना लिंग-नावांप्रमाणे फळ प्राप्त होते असे प्रतिपादन आहे. पूर्ण तीर्थफल इच्छिणाऱ्यांसाठी गोदानाची विशेष प्रशंसा केली आहे. शेवटी तेथे “दहा कोटी तीर्थे” वास करतात आणि मध्यस्थित त्रिलिंगसमूह सर्वथा पापनाशक आहे असे निष्कर्षाने सांगितले आहे.

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । तत्रैव संस्थितं पश्येल्लिंगत्रयमनुत्तमम् । शतमेधं सहस्रमेधं कोटिमेधमिति क्रमात्

ईश्वर म्हणाले—तेथेच प्रतिष्ठित असलेल्या अनुपम त्रिलिंगाचे दर्शन करावे; क्रमाने शतमेध, सहस्रमेध आणि कोटिमेध अशी त्यांची नावे आहेत.

Verse 2

दक्षिणे शतमेधं तु शतयज्ञफलप्रदम् । कार्तवीर्य्येण तत्रैव कृतं यज्ञशतं पुरा

दक्षिणेस शतमेध लिंग आहे, जे शंभर यज्ञांचे फळ देणारे आहे। पूर्वी तेथेच कार्तवीर्याने खरोखर शंभर यज्ञ केले होते.

Verse 3

प्रतिष्ठाप्य महालिंगं सर्वपातकनाशनम् । मध्यभागेऽत्र यल्लिंगं कोटिमेधेति विश्रुतम्

सर्व पातकांचा नाश करणारे महालिंग प्रतिष्ठापून—येथील मध्यभागातील जे लिंग आहे ते ‘कोटिमेध’ म्हणून विख्यात आहे.

Verse 4

तत्रेष्टा ब्रह्मणा पूर्वं कोटि संख्या मखोत्तमाः । संस्थाप्य तु महादेवं शंकरं लोकशंकरम

तेथे पूर्वी ब्रह्मदेवांनी कोटीसंख्येने उत्तम यज्ञ केले. आणि लोककल्याणकारी शंकर महादेवांची स्थापना केली.

Verse 5

तस्य उत्तरभागस्थं सहस्रक्रतुसंज्ञकम् । शक्रश्च देवराजोऽपि सहस्रं यष्टवान्क्रतून्

त्याच्या उत्तरभागी ‘सहस्रक्रतु’ नावाचे लिंग आहे. तेथे देवराज शक्र (इंद्र) यांनीही हजार यज्ञ केले होते.

Verse 6

प्रतिष्ठाप्य महालिंगं देवानामादिदैवतम् । गंधपुष्पादिविधिना पंचामृतरसोदकैः

देवांच्या आदिदैवत महालिंगाची प्रतिष्ठा करून, गंध‑पुष्पादी विधीने तसेच पंचामृतरस व जलाने त्याचे सम्यक् पूजन करावे।

Verse 7

स प्राप्नुयात्फलं देवि लिंगनामोद्भवं क्रमात् । गोदानं तत्र देयं तु सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

हे देवि, या लिंगांच्या नामांपासून उत्पन्न होणारे फळ तो क्रमाक्रमाने प्राप्त करतो। आणि तेथे यात्रेचे पूर्ण फळ इच्छिणाऱ्यांनी निश्चयाने गोदान द्यावे।

Verse 8

दशलक्षाणि तीर्थानां तत्र तिष्ठंति भामिनि । लिंगत्रयं तथा मध्ये सर्वपातकनाशनम्

हे भामिनि, तेथे दहा लक्ष तीर्थे वास करतात। आणि मध्यभागी लिंगत्रय विराजमान असून ते सर्व पातकांचा नाश करणारे आहे।

Verse 235

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दशाश्वमेधमाहात्म्ये शतमेधादि लिंगत्रयमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे एक्याऐंशी सहस्र श्लोकयुक्त श्रीस्कंद महापुराणातील सप्तम प्रभासखण्डात, प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यात, दशाश्वमेधमाहात्म्य विभागातील ‘शतमेधादि लिंगत्रयमाहात्म्यवर्णन’ नामक २३५वा अध्याय समाप्त झाला।