Adhyaya 234

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । दशाश्वमेधिकंनाम महापातकनाशनम्

ईश्वर म्हणाले—त्यानंतर, हे महादेवि, त्रैलोक्यात प्रसिद्ध ‘दशाश्वमेधिक’ नावाच्या, महापातकनाशक तीर्थास जावे।

Verse 2

वाजिमेधः पुरा चेष्टं दशभिस्तत्र भामिनि । भरतेन समागत्य मत्वा क्षेत्रमनुत्तमम्

हे सुंदरी, पूर्वी काळी भरताने ते क्षेत्र अनुपम तीर्थ मानून तेथे येऊन दहा अश्वमेध यज्ञांचे विधिपूर्वक अनुष्ठान केले।

Verse 3

तत्र तृप्तः सहस्राक्षः सोमनाथेन भामिनि । कृपणाः खानपानैश्च दक्षिणाभिर्द्विजातयः

हे सुंदरी, तेथे सोमनाथाच्या प्रसादाने सहस्राक्ष (इंद्र) तृप्त झाला; आणि द्विज भोजन-पान व दक्षिणांनी संतुष्ट झाले।

Verse 4

अथोचुस्त्रिदशाः सर्वे सुप्रीता भरतं नृपम् । तुष्टास्तव महाबाहो यज्ञैः संतर्पिता वयम् । वरं वृणीष्व राजेंद्र यत्ते मनसि वर्त्तते

मग सर्व देव अत्यंत प्रसन्न होऊन राजा भरतास म्हणाले— “हे महाबाहो, तुझ्या यज्ञांनी आम्ही तृप्त व संतुष्ट झालो आहोत। हे राजेंद्र, तुझ्या मनात जे आहे तो वर माग।”

Verse 5

राजोवाच । अत्रागत्य नरो भक्त्या यः स्नानं कुरुते नरः । दशानामश्वमेधानां स प्राप्नोतु फलं शुभम्

राजा म्हणाला— “जो मनुष्य येथे येऊन भक्तीने स्नान करतो, त्याला दहा अश्वमेध यज्ञांचे शुभ फळ प्राप्त होवो।”

Verse 6

देवा ऊचुः । दशानामश्वमेधानां श्रद्धया फलमाप्स्यति । दशाश्वमेधिकंनाम तीर्थमेतन्महीतले । ख्यातिं यास्यति राजेंद्र नात्र कार्या विचारणा

देव म्हणाले— “श्रद्धेने तो निश्चयच दहा अश्वमेधांचे फळ मिळवील। हे राजेंद्र, पृथ्वीवर हे तीर्थ ‘दशाश्वमेधिक’ या नावाने प्रसिद्ध होईल; याबाबत विचार करण्याची गरज नाही।”

Verse 7

ईश्वर उवाच । ततः प्रभृति तत्तीर्थं प्रख्यातं धरणीतले । दशाश्वमेधिकमिति सर्वपापप्रणाशनम्

ईश्वर म्हणाले—त्या वेळेपासून ते तीर्थ पृथ्वीवर ‘दशाश्वमेधिक’ या नावाने प्रसिद्ध झाले; ते सर्व पापांचा नाश करणारे आहे.

Verse 8

ऐंद्रवारुणमाश्रित्य गोमुखादाऽश्वमेधिकम् । अत्रांतरे महादेवि शिवक्षेत्रं विदुर्बुधाः

इंद्र-वरुण-संबंधित पवित्र प्रदेशाचा आधार घेऊन, गोमुखापासून आश्वमेधिक (तीर्थ) पर्यंतचा जो मधला भाग आहे, हे महादेवी, तो पंडित शिवक्षेत्र म्हणून जाणतात.

Verse 9

सर्वपापहरं दिव्यं स्वर्गसोपानसंनिभम् । सपादकोटितीर्थानां स्थानं तत्परिकीर्तितम

ते दिव्य आहे, सर्व पाप हरून नेणारे, स्वर्गाकडे नेणाऱ्या पायऱ्यांसारखे; आणि ‘सपाद-कोटी’ तीर्थांचे तेच प्रसिद्ध स्थान मानले जाते.

Verse 10

प्राणत्यागे कृते तत्र शिवलोके च मोदते । तिर्यग्योनिगताः पापा कीटपक्षिमृगादयः

जो तेथे प्राणत्याग करतो तो शिवलोकी आनंद भोगतो. कीटक, पक्षी, मृग इत्यादी तिर्यक्-योनीतील पापी जीवही (त्या स्थानी) उन्नत होतात.

Verse 11

तेऽपि यांति परं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः । तिलोदकप्रदानेन मातृकाः पैतृकास्तथा

तेही त्या परम स्थानास जातात जिथे देव महेश्वर विराजमान आहेत. तसेच तिलोदक (तीळमिश्रित जल) दान केल्याने मातृपक्ष व पितृपक्षातील पितरही तद्वत् लाभ पावतात.

Verse 12

पितरस्तस्य तृप्यंति यावदाभूतसंप्लवम् । तत्रेष्टा ब्रह्मणा पूर्वमसंख्याता मखोत्तमाः

त्याचे पितर महाप्रलयापर्यंत तृप्त राहतात. तेथे पूर्वी ब्रह्मदेवांनी असंख्य उत्तम यज्ञ केले होते.

Verse 13

शक्रश्च देवराजत्वे तत्रेष्ट्वा समवाप्तवान् । कार्त्तवीर्येण तत्रैव कृतं यज्ञशतं पुरा

शक्रानेही तेथे यज्ञ करून देवराजत्व प्राप्त केले. आणि प्राचीन काळी कार्त्तवीर्याने त्याच ठिकाणी शंभर यज्ञ केले.

Verse 14

एवं तत्प्रवरं स्थानं क्षेत्रगर्भांतिकं प्रिये । मृतानां तत्र जंतूनामपुनर्भवदायकम्

हे प्रिये, असे ते परम श्रेष्ठ स्थान क्षेत्राच्या हृदयाजवळ आहे; तेथे मरण पावलेल्या जीवांना ते अपुनर्भव, म्हणजे पुनर्जन्ममुक्ती देते.

Verse 15

वृषोत्सर्गं तु यस्तत्र कुर्याद्वै भावितात्मवान् । यावंति वृषरोमाणि तावत्स्वर्गे महीयते

जो भावित व संयमी मनाने तेथे वृषोत्सर्ग करील, तो त्या वृषभाच्या जितक्या रोम आहेत तितके (वर्ष) स्वर्गात सन्मानित होतो.

Verse 234

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्र माहात्म्ये दशाश्वमेधमाहत्म्यवर्णनंनाम चतुस्त्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम प्रभासक्षेत्र-माहात्म्यात ‘दशाश्वमेध-माहात्म्य-वर्णन’ नामक दोनशे चौतिसावा अध्याय समाप्त झाला.