
या अध्यायात ईश्वर महादेवीला उपदेश करतात की ईशान्य दिशेला स्थित त्रिपथगामिनी गंगेचे स्मरण व दर्शन करावे. ही गंगा स्वयम्भू पावन धारा असून, विष्णूंनी पूर्वी पृथ्वीच्या मध्यातून तिला प्रकट केले; यदुवंशाच्या कल्याणासाठी आणि सर्व पापांचे शमन व्हावे हा तिचा उद्धारक हेतू सांगितला आहे. या तीर्थी स्नान—जे पूर्वसंचित पुण्यामुळेही घडते—आणि विधिपूर्वक श्राद्ध केल्यास केलेल्या-अनकेलेल्या कर्मांविषयी पश्चात्ताप न राहणारी अवस्था प्राप्त होते. कार्तिकीमध्ये जाह्नवीच्या जलात स्नानाचे पुण्य संपूर्ण ब्रह्मांडदानाइतके मानले आहे. कलियुगात असे दर्शन दुर्मिळ असल्याने प्रभास येथे गंगा/जाह्नवी तीर्थावर स्नान-दानाचे महात्म्य विशेषत्वाने प्रतिपादिले आहे।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि गंगां त्रिपथगामिनीम् । अनरकेशतो देवि ऐशान्यां दिशि संस्थिताम्
ईश्वर म्हणाले—त्यानंतर, हे महादेवी, त्रिपथगामिनी गंगेकडे जावे; हे देवि, ती अनरकेशापासून ईशान्य (उत्तर-पूर्व) दिशेस स्थित आहे।
Verse 2
स्वयंभूतां धरामध्यादानीतां विष्णुना पुरा । यादवानां तु मुक्त्यर्थं सर्वपापोपशान्तये
ती स्वयंभू आहे; पूर्वी विष्णूंनी तिला पृथ्वीच्या मध्यातून आणले—यादवांच्या मुक्तीसाठी आणि सर्व पापांच्या शमनासाठी।
Verse 3
यस्तत्र कुरुते स्नानं कथंचित्पुण्यसंचयात् । श्राद्धं चैव विधानेन न स शोचेत्कृताकृते
जो तेथे कसेही पुण्यसंचयामुळे स्नान करतो आणि विधिपूर्वक श्राद्धही करतो, तो केले-अनकिले याबद्दल शोक करत नाही।
Verse 4
ब्रह्माण्डं सकलं दत्त्वा यत्पुण्यफलमाप्नुयात् । तत्पुण्यं प्राप्नुयाद्देवि कार्तिक्यां जाह्नवीजले
हे देवि! संपूर्ण ब्रह्मांड दान केल्याने जे पुण्यफळ मिळते, तेच पुण्य कार्तिक महिन्यात जाह्नवी (गंगा) जलात स्नान-आदी केल्याने प्राप्त होते।
Verse 5
कलौ युगे तु संप्राप्ते दुर्ल्लभं तत्र दर्शनम् । किं पुनः स्नानदानं तु प्रभासे जाह्नवीजले
कलियुग आला की तेथे दर्शनही दुर्लभ होते; मग प्रभासात जाह्नवी-जलात स्नान व दान तर किती अधिक दुर्लभ असेल!
Verse 229
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गंगामाहात्म्यवर्णनंनामैकोनत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम प्रभासक्षेत्र-माहात्म्यात ‘गंगा-माहात्म्य-वर्णन’ नामक दोनशे एकोणतीसावा अध्याय समाप्त झाला।