Adhyaya 221

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवं च ऋणमोचनम् । तस्मिन्दृष्टे ऋणं न स्यान्मातापितृसमुद्भवम्

ईश्वर म्हणाले—त्यानंतर, हे महादेवि, ‘ऋणमोचन’ नावाच्या देवाकडे जावे. त्याचे दर्शन घेतल्यास माता-पित्यापासून उत्पन्न झालेले ऋण (पितृऋण) उरत नाही.

Verse 2

पितरस्तु पुरा सर्वे दिव्यक्षेत्रं समागताः । प्रभासे तपसा युक्ताः स्थिता वर्षगणान्बहून्

पूर्वी काळी सर्व पितृगण त्या दिव्य तीर्थक्षेत्री एकत्र आले. प्रभासात ते तपस्यायुक्त होऊन अनेक वर्षे स्थिर राहिले.

Verse 3

अग्निष्वात्ता बर्हिषदः सोमपा आज्यपास्तथा । लिंगं संस्थापयामासुः सर्वे भक्तिपरायणाः

अग्निष्वात्त, बर्हिषद, सोमपा तसेच आज्यपा—हे सर्व भक्तिपरायण होऊन शिवलिंगाची स्थापना करू लागले.

Verse 4

ततः कालेन महता तुष्टस्तेषां महेश्वरः । ततः प्रत्यक्षतां गत्वा वाक्यमेतदुवाच ह

मग दीर्घ काळानंतर महेश्वर त्यांच्यावर प्रसन्न झाले. तेव्हा ते प्रत्यक्ष प्रकट होऊन हे वचन बोलले.

Verse 5

परितुष्टोऽस्मि भद्रं वो ब्रूत यन्मनसेप्सितम्

“मी तुमच्यावर अत्यंत प्रसन्न आहे; तुमचे कल्याण होवो. तुमच्या मनास जे अभिप्रेत आहे ते सांगा.”

Verse 6

पितर ऊचुः । अस्माकं दीयतां वृत्तिर्जगत्यस्मिन्स्वयं कृते । देवानां च ऋषीणां च मानुषाणां महीतले

पितर म्हणाले—“हे स्वयंकृत जगत्कर्त्या! या पृथ्वीवर देव, ऋषी आणि मनुष्य यांच्यासाठी आम्हालाही उपजीविकेचा उपाय प्रदान करावा.”

Verse 7

भवानेव परो लोके सर्वेषां पद्मसंभव । आगत्य वर्णाश्चत्वार इह ये श्रद्धयान्विताः

हे पद्मसम्भव! सर्व लोकांत तूच सर्वांचा परम आश्रय आहेस. जे चारही वर्णांचे लोक श्रद्धेने येथे येतात…

Verse 8

पैतृकात्तु ऋणान्मुक्ता भवंतु गतकल्मषाः । व्यन्तरत्वं सुरश्रेष्ठ येषां वै पितरो गताः

ते पितृऋणातून मुक्त होवोत व सर्व कल्मषांपासून शुद्ध होवोत. हे देवश्रेष्ठ! ज्यांचे पितर व्यंतरत्वास गेले, तेही येथे उन्नत होवोत.

Verse 9

सर्प्पे वह्नि विषैर्वा ये नाशं नीताः पितामहाः । अपुत्रा वा सपुत्रा वा सपिण्डीकरणं विना

सर्प, अग्नी किंवा विष यांमुळे ज्यांचा नाश झाला असे पितामह; अपुत्र असोत वा पुत्र असोत, तरीही सपिंडीकरणाविना गेलेले—तेही येथे केलेल्या कर्माने कल्याण पावोत.

Verse 10

न कृतानि पुरा येषामेकोद्दिष्टानि षोडश । तथा नैव वृषोत्सर्गो गोहताश्चाथ चान्त्यजैः

ज्यांच्यासाठी पूर्वी सोळा एकोद्दिष्टे केली नाहीत, तसेच वृषोत्सर्गही झाला नाही; आणि जे अंत्यजांकडून मारले गेले—अशा पितरांचेही येथे कल्याण होवो.

Verse 11

अथापरे ये च मृताः शौचेन तु विना कृताः । ते चात्र तर्पिताः सर्वे प्रयान्तु परमां गतिम्

आणखी जे शौचविधीविना मृत झाले—ते सर्व येथे तर्पणाने तृप्त होऊन परम गतीस जावोत.

Verse 12

श्रीभगवानुवाच । स्नात्वा तु सलिले पुण्ये पितृणां चैव तर्पणम् । ये करिष्यंति मनुजाः पितृभक्तिपरायणाः

श्रीभगवान म्हणाले—जे मनुष्य पितृभक्तीत परायण होऊन या पुण्य जलात स्नान करून पितरांचे तर्पण करतील—

Verse 13

अहं वरप्रदस्तेषां तारयिष्यामि तत्क्षणात् । पितृन्सर्वान्न संदेहो यदि पापशतैर्वृताः

मी वरदाता आहे; त्यांच्या सर्व पितरांचा मी तत्क्षणी उद्धार करीन—यात संशय नाही—जरी ते शेकडो पापांनी वेढलेले असतील तरीही।

Verse 14

अस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा यो लिंगं पूजयिष्यति । युष्माभिः स्थापितं लिंगं स मुक्तः पैतृकादृणात्

या तीर्थात जो नर स्नान करून तुमच्याद्वारे स्थापित या लिंगाची पूजा करील, तो पैतृक ऋणातून मुक्त होतो।

Verse 15

यस्मादृणात्प्रमुच्येत अस्य लिंगस्य दर्शनात् । तस्मान्मया कृतं नाम ह्येतस्य ऋणमोचनम्

या लिंगाच्या केवळ दर्शनानेच ऋणातून मुक्ती मिळते; म्हणून मी याचे नाव ‘ऋणमोचन’ असे ठेवले आहे।

Verse 16

ईश्वर उवाच । हिरण्यं मस्तके दत्त्वा यः स्नाति ऋणमोचने । आत्मा वै तारितस्तेन दत्तं भवति गोशतम्

ईश्वर म्हणाले—जो मस्तकावर सुवर्ण ठेवून ‘ऋणमोचन’ येथे स्नान करतो, त्याचा आत्मोद्धार होतो; आणि ते कृत्य शंभर गायींच्या दानास तुल्य ठरते।

Verse 17

एवमुक्त्वा स भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र श्राद्धं समाचरेत् । पूजयेत्तन्महादेवि पितृलिंगं सुरप्रियम्

असे बोलून ते भगवान् तेथेच अंतर्धान पावले. म्हणून सर्व प्रयत्नांनी त्या स्थानी श्राद्ध करावे; हे महादेवी, देवांना प्रिय असे पितृलिंग भक्तिभावाने पूजावे.

Verse 221

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य ऋणमोचनमाहात्म्यवर्णनंनामैकविंशत्युत्तरद्विशततमो ऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशी-सहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम प्रभासक्षेत्र-माहात्म्यात ‘ऋणमोचन-माहात्म्यवर्णन’ नावाचा दोनशे एकवीसावा अध्याय समाप्त झाला.