Adhyaya 219

Verse 1

ईश्वर उवाच । तस्मादाग्नेयकोणे तु मार्कंडेयसमीपगम् । गुहालिंगं महादेवि नीलकण्ठेति विश्रुतम्

ईश्वर म्हणाले—हे महादेवि! तेथून आग्नेय कोपऱ्यात, मार्कंडेयाच्या समीप, ‘गुहा-लिंग’ आहे; ते ‘नीलकंठ’ या नावाने प्रसिद्ध आहे.

Verse 2

विष्णुना पूजितं पूर्वं सर्व पातकनाशनम्

जे पूर्वी विष्णूंनी पूजिले, ते सर्व पातकांचा नाश करणारे आहे.

Verse 3

तत्र यः पूजयेद्भक्त्या तल्लिंगं पापमोचनम् । स पुत्रपशुमान्धीमान्मोदते पृथिवीतले

जो तेथे भक्तिभावाने त्या पापमोचक लिंगाची पूजा करतो, तो पुत्र‑पशुधनसंपन्न, बुद्धिमान होऊन पृथ्वीवर आनंदाने नांदतो।

Verse 4

एवं तत्र महादेवि मार्कण्डेयेश सन्निधौ । ऋषीणामाश्रमा येऽत्र दृश्यन्तेऽद्यापि भामिनि

हे महादेवि! मार्कंडेयेशाच्या सन्निधानी येथे ऋषींचे जे आश्रम आहेत, हे भामिनि, ते आजही दिसून येतात।

Verse 5

अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषीणामूर्ध्वरेतसाम् । तत्र स्थितानि देवेशि मार्कण्डेयाश्रमांतिके

हे देवेशि! ऊर्ध्वरेतस (ब्रह्मचारी) ऋषींची अठ्ठ्याऐंशी हजार संख्या तेथे मार्कंडेयांच्या आश्रमाजवळ वास करते।

Verse 6

ऋषीणां च गुहास्तत्र सर्वा लिंगसमन्विताः । दृश्यन्ते पुण्यतपसां तदाश्रमनिवासिनाम्

तेथे ऋषींच्या गुहा—सर्व शिवलिंगांनी युक्त—दिसतात; त्या त्या आश्रमांत राहणाऱ्या पुण्यतपस्व्यांच्या आहेत।

Verse 7

तत्र यः स्थापयेल्लिंगं मार्कंडेशसमीपगम् । कुलानां शतमुद्धृत्य मोदते दिवि देववत्

जो तेथे मार्कंडेयेशाच्या समीप शिवलिंग स्थापतो, तो आपल्या कुलाच्या शंभर पिढ्यांचा उद्धार करून स्वर्गात देवासारखा आनंद भोगतो।

Verse 8

सर्वे शिवमया लोकाः शिवे सर्वं प्रतिष्ठितम् । तस्माच्छिवं यजेद्विद्वान्य इच्छेच्छ्रियमात्मनः

सर्व लोक शिवमय आहेत; शिवामध्येच सर्व प्रतिष्ठित आहे। म्हणून जो ज्ञानी स्वतःची श्री-समृद्धी इच्छितो, त्याने शिवपूजन करावे।

Verse 9

शिवभक्तो न यो राजा भक्तोऽन्येषु सुरेषु च । स्वपतिं युवती त्यक्त्वा रमतेऽन्येषु वै यथा

जो राजा शिवभक्त नाही, पण इतर देवांत भक्त आहे, तो त्या युवतीसारखा—जी आपला पती सोडून परक्यांत रमते।

Verse 10

ब्रह्मादयः सुराः सर्वे राजानश्च महर्द्धिकाः । मानवा मुनयश्चैव सर्वे लिंगं यजंति च

ब्रह्मा इत्यादी सर्व देव, महाऐश्वर्यवान राजे, मानव आणि मुनी—हे सर्व लिंगाची पूजा करतात.

Verse 11

स्वनामकृतचिह्नानि लिंगानींद्रादिभिः क्रमात् । स्थापितानि यथा स्थाने मानवैरपि भूरिशः

इंद्र इत्यादी देवांनी आपल्या-आपल्या नावांच्या चिन्हांनी युक्त लिंगे क्रमाने यथास्थानी स्थापिली; तसेच अनेक मानवांनीही स्थापिली.

Verse 12

स्थापनाद्ब्रह्महत्यां च भ्रूणहत्यां तथैव च । महापापानि चान्यानि निस्तीर्णाः शिवतेजसा

लिंगस्थापनाने ब्रह्महत्या, भ्रूणहत्या तसेच इतर महापापेही शिवतेजाने तरून जातात.

Verse 13

वृत्रं हत्वा पुरा शक्रो माहेन्द्रं स्थाप्य शंकरम् । लिंगं च मुक्तपापौघस्ततोऽसौ त्रिदिवं गतः

पूर्वी वृत्राचा वध करून शक्र (इंद्र) यांनी शंकरास ‘माहेंद्र-लिंग’ म्हणून प्रतिष्ठापित केले; पापसमूहाच्या प्रवाहातून मुक्त होऊन तो मग त्रिदिवास गेला।

Verse 14

स्थापयित्वा शिवं सूर्यो गंगासागरसंगमे । निरामयोऽभूत्सोमश्च प्रभासे पश्चिमोदधेः

गंगा-सागर संगमावर सूर्याने शिवाची प्रतिष्ठा केली आणि तो निरामय झाला; पश्चिम समुद्रावरील प्रभासात सोम (चंद्र)ही रोगमुक्त झाला।

Verse 15

काश्यां चैव तथादित्यः सह्ये गरुडकाश्यपौ । प्रतिष्ठां परमां प्राप्तौ प्रतिष्ठाप्य जगत्पतिम्

काशीतही आदित्य (सूर्य) यांनी जगत्पतीची प्रतिष्ठा करून परम प्रतिष्ठा मिळवली; तसेच सह्य पर्वतावर गरुड व कश्यप यांनीही जगत्स्वामीची स्थापना करून सर्वोच्च प्रतिष्ठा प्राप्त केली।

Verse 16

ख्यातदोषा ह्यहिल्याऽपि भर्तृशप्ताऽभवत्तदा । स्थाप्येशानं पुनः स्त्रीत्वं लेभे पुत्रांस्तथोत्तमान्

ख्यात दोष असलेली अहल्याही तेव्हा पतीच्या शापाने शप्त झाली; परंतु ईशान (शिव) यांची प्रतिष्ठा करून तिने पुन्हा स्त्रीत्व प्राप्त केले आणि उत्तम पुत्र मिळवले।

Verse 17

पश्यंत्यद्यापि याः स्नात्वा तत्राहिल्येश्वरं स्त्रियः । पुरुषाश्चापि तद्दोषैर्मुच्यन्ते नात्र संशयः

ज्या स्त्रिया तेथे स्नान करून अहिल्येश्वराचे दर्शन घेतात, त्या आजही त्या दोषांपासून मुक्त होतात; पुरुषही त्या कलंकांपासून सुटतात—यात संशय नाही।

Verse 18

स्थापयित्वेश्वरं श्वेतशैले बलिविरोचनौ । उभावपि हि संजातावमरौ बलिनां वरौ

श्वेतशैलावर ईश्वराची स्थापना करून बली व विरोचन—दोघेही—अमर झाले आणि बलवानांमध्ये श्रेष्ठ ठरले।

Verse 19

रामेण रावणं हत्वा ससैन्यं त्रिदशेश्वरम् । स्थापितो विधिवद्भक्त्या तीरे नदनदीपतेः

रामाने रावणाचा त्याच्या सैन्यासह वध करून, नदीनदीपतीच्या तीरावर विधिपूर्वक भक्तीने त्रिदशेश्वराची स्थापना केली।

Verse 20

स्वायंभुवर्षिदैवादिलिंगहीना न भूः क्वचित व्या । पारान्सकलांस्त्यक्त्वा पूजयध्वं शिवं सदा । निकटा इव दृश्यंते कृतांतनगरोपगाः

देवि, पृथ्वीवर कुठेही—स्वायंभुव, ऋषी वा देवांच्या प्रदेशांतसुद्धा—लिंगरहित भूमी नाही। सर्व अन्य आसक्ती सोडून सदैव शिवाची पूजा करा; कारण कृतांतनगरीकडे जाणारे जणू अगदी जवळच दिसतात।

Verse 21

देवि किं बहुनोक्तेन वर्णितेन पुनः पुनः । प्रभासक्षेत्रसारं तु मार्कण्डेयाश्रमं प्रति

देवि, पुन्हा पुन्हा इतके बोलून काय उपयोग? प्रभासक्षेत्राचा सार तर मार्कण्डेयांच्या आश्रमाच्या दिशेलाच आहे।

Verse 219

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभास क्षेत्रमाहात्म्ये मार्कण्डेयेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनविंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम प्रभास-क्षेत्रमाहात्म्यात ‘मार्कण्डेयेश्वर-माहात्म्य-वर्णन’ नामक २१९ वा अध्याय समाप्त झाला।