Adhyaya 186

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि नागस्थानमनुत्तमम् । मंकीशात्पश्चिमे भागे संगमत्रितयं गतम्

ईश्वर म्हणाले—मग, हे महादेवी, मंकीशाच्या पश्चिम भागात असलेल्या त्रिसंगमयुक्त त्या अनुपम नागस्थानास जावे।

Verse 2

पापघ्नं सर्वजंतूनां पातालविवरं महत्

ते सर्व प्राण्यांची पापे नष्ट करते; आणि ते पाताळात जाण्यासाठीचे एक महान विवर आहे.

Verse 3

बलभद्रः पुरा देवि श्रुत्वा कृष्णस्य पंचताम् । भल्लतीर्थे तु भल्लेन ततः प्रभासमागतः

हे देवी, पूर्वी बलभद्राने कृष्णाच्या निधनाची वार्ता ऐकून, भल्लतीर्थात बाणाने विद्ध होऊन, तेथून प्रभासास आगमन केले.

Verse 4

क्षेत्रं महाप्रभावं हि ज्ञात्वा सर्वार्थसिद्धिदम् । यादवानां क्षयं कृत्वा ततो वैराग्यमेयिवान्

हे क्षेत्र महाप्रभावी व सर्वार्थसिद्धिदायक आहे असे जाणून, यादवांचा क्षय करून, तो नंतर वैराग्याला प्राप्त झाला.

Verse 5

शेषनागेशरूपेण निष्क्रम्य च शरीरतः । गच्छन्गच्छंस्तदा प्राप्य तीर्थं त्रैसंगमं परम्

तेव्हा तो नागाधिपती शेषाच्या रूपाने देहातून बाहेर पडून पुढे पुढे जात परम ‘त्रैसंगम’ नावाच्या तीर्थास पोहोचला।

Verse 6

पातालस्य तदा दृष्ट्वा द्वारं विवररूपकम् । प्रविष्टोऽथ जगामाशु यत्रानंतः स्वयं स्थितः

मग पाताळाचे विवरासारखे द्वार पाहून तो त्यात प्रविष्ट झाला आणि जिथे स्वयं अनंत (शेष) स्थित आहेत तिथे शीघ्र गेला।

Verse 7

यतो नागस्वरूपेण स्थानेऽस्मिंश्च समाविशत् । तत्प्रभृत्येव देवेशि नागस्थानमिति श्रुतम्

कारण तो याच स्थानी नागरूपाने समाविष्ट झाला, हे देवेशी, म्हणून त्या वेळेपासून हे ‘नागस्थान’ म्हणून प्रसिद्ध व श्रुत झाले।

Verse 8

नागरादित्यपूर्वेण यत्र कायो विसर्जितः । तदद्यापि प्रसिद्धं वै शेषस्थानमिति श्रुतम्

नागरादित्याच्या पूर्वेस जिथे देहाचा त्याग झाला, ते स्थान आजही निश्चयाने ‘शेषस्थान’ म्हणून प्रसिद्ध व श्रुत आहे।

Verse 9

अतः स्नात्वा महादेवि तत्र तीर्थे त्रिसंगमे । नागस्थानं समभ्यर्च्य पञ्चम्यामकृताशनः

म्हणून, हे महादेवी, त्या त्रिसंगम तीर्थात स्नान करून आणि नागस्थानाची विधिवत् अर्चना करून, पंचमीच्या दिवशी निराहार (उपवास) राहावे।

Verse 10

श्राद्धं कृत्वा यथाशक्त्या दत्त्वा विप्राय दक्षिणाम् । विमुक्तः सर्वदुःखेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति

यथाशक्ती श्राद्ध करून आणि विप्रास योग्य दक्षिणा अर्पण केल्यास, तो सर्व दुःखांपासून मुक्त होऊन रुद्रलोकास जातो.

Verse 11

पायसं मधुसंमिश्रं भक्ष्यभोज्यैः समन्वितम् । शेषनागं समुद्दिश्य विप्रं यस्तत्र भोजयेत् । कोटिभोज्यं कृतं तेन जायते नात्र संशयः

जो तेथे शेषनागास उद्देशून मधुमिश्रित पायस व नाना भक्ष्य-भोज्यांसह विप्रास भोजन घालतो, त्यास कोटी जणांना भोजन घातल्याचे पुण्य मिळते—यात संशय नाही.

Verse 186

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये नाग स्थानमाहात्म्यवर्णनंनाम षडशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यात ‘नागस्थानमाहात्म्यवर्णन’ नामक एकशे शहाऐंशीवा अध्याय समाप्त झाला.