Adhyaya 185
या अध्यायात ईश्वर महादेवीला प्रभासक्षेत्री देवमाता सरस्वतीच्या स्थानविशेष प्रकट रूपाविषयी मार्गदर्शन करतात. ती ‘देवमाता’ म्हणून प्रसिद्ध असून जगात सरस्वती या नावाने स्तुत्य आहे; नैऋत्य (दक्षिण-पश्चिम) दिशेस गौरीरूप धारण करून पादुका-आसनावर विराजमान असल्याचे वर्णन येते. तिच्या रूपात ‘वडवा’ (वडवानल) प्रतिमेचा संकेत असून कारण सांगितले आहे—माता जशी भयापासून रक्षण करते, तसे देवांचे वडवानल-भयापासून रक्षण होत असल्याने विद्वान तिला देवमाता म्हणतात। माघ महिन्याच्या तृतीया तिथीस संयमी पुरुष किंवा शीलवती, संयत स्त्री तिची पूजा केल्यास इच्छित फल मिळते. पुढे अतिथिसत्काराचे पुण्य सांगितले आहे—पायस, साखर इत्यादींसह एका दांपत्याला भोजन घातल्यास महान गौरी-भोजनविधीइतके फल प्राप्त होते. शेवटी त्या तीर्थस्थानी सदाचारी ब्राह्मणास सुवर्ण-पादुका दान करण्याची आज्ञा दिली आहे।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवमातरमव्ययाम् । मंकीशान्नैरृते भागे गौरीरूपसमाश्रिताम् । देवमाता सरस्वत्या नाम लोकेषु गीयते
ईश्वर म्हणाले—हे महादेवी! मग मंकीशापासून नैऋत्य दिशेस असलेल्या, गौरीरूप धारण केलेल्या अव्यया देवमातेकडे जावे. ती सरस्वती लोकांत ‘देवमाता’ या नावाने गाईली जाते.
Verse 2
पादुकासनसंस्था च तत्र देवी सरस्वती । गौरीरूपेण सा तत्र वडवाश्रितविग्रहा
तेथे देवी सरस्वती पादुका-आसनावर विराजमान आहे. त्याच ठिकाणी ती गौरीरूपाने, वडवा (समुद्राग्नी)शी संबंधित विग्रह धारण करून स्थित आहे.
Verse 3
मातृवद्रक्षिता देवा वडवानलभीतितः । देवमातेति लोकेऽस्मिं स्ततः सा विबुधैः कृता
तिने मातेसारखी वडवानलाच्या भयापासून देवांचे रक्षण केले. म्हणून या लोकी विद्वानांनी तिची कीर्ती ‘देवमाता’—देवांची माता—अशी स्थापन केली.
Verse 4
माघे मासे तृतीयायां यस्तामर्चयते नरः । नारी वा संयता साध्वी सर्वान्कामानवाप्नुयात्
माघ महिन्यात तृतीयेला जो पुरुष तिचे पूजन करतो, किंवा संयमी साध्वी स्त्री—तो सर्व इच्छित कामना प्राप्त करतो.
Verse 5
दंपती भोज येद्यस्तु पायसैः शर्करादिभिः । गौरीसहस्रभोज्यस्य दत्तस्य फलमाप्नुयात्
जो कोणी पायस, साखर इत्यादींनी दांपत्याला भोजन घालतो, त्याला गौरीच्या सहस्र-भोज्यदानासारखे पुण्यफळ प्राप्त होते.
Verse 6
सुवर्णपादुका देया तत्र विप्राय शीलिने
तेथे शीलवान् ब्राह्मणास दान म्हणून सुवर्णाच्या पादुका अर्पण कराव्यात।