Adhyaya 173
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 173

Adhyaya 173

शैव तत्त्वसंवादात ईश्वर देवीला प्राभास क्षेत्रातील एकाच परिसरात असलेल्या चार लिंगांची संक्षिप्त तीर्थयात्रा सांगतो. सावित्रीच्या पश्चिमेस, दिशानिर्देशांसह वर्णिलेल्या स्थानी, पूर्वेकडे दोन व पश्चिमेकडे दोन लिंगे त्यांच्या-त्यांच्या मुखाभिमुखतेने प्रतिष्ठित आहेत. त्यांची नावे क्रमाने—कुशकेश्वर (पहिले), गर्गेश्वर (दुसरे), पुष्करेश्वर (तिसरे) आणि मैत्रेयेश्वर (चौथे) अशी आहेत. भक्ती व संयमाने जो भक्त या लिंगांचे दर्शन करतो, तो पापमुक्त होऊन शिवाचे परम धाम प्राप्त करतो, असे फलश्रुतीत सांगितले आहे. पुढे व्यवहार्य विधी म्हणून शुक्लपक्षातील चतुर्दशीला—विशेषतः वैशाखात—प्रयत्नपूर्वक स्नान करून ब्राह्मणांना भोजन द्यावे व यथाशक्ती सुवर्ण व वस्त्रांचे दान करावे. ही कर्तव्ये पूर्ण झाल्यावरच यात्रा ‘पूर्ण’ मानली जाते; दर्शनासोबत तिथीपालन व सामाजिक धर्म यांचा समन्वय येथे दर्शविला आहे।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लिंगानां च चतुष्टयम् । एकस्थानस्थितानां तु सावित्र्यास्तत्र पश्चिमे

ईश्वर म्हणाले—हे महादेवी, मग एकाच स्थानी प्रतिष्ठित अशा चार लिंगांच्या समूहाकडे जावे; तेथे सावित्रीच्या पश्चिमेस ते आहेत.

Verse 2

लिंगानां द्वितयं पूर्वे पश्चिमे सम्मुखद्वयम् । कुशकेश्वरनामेति लिंगं वै प्रथमं स्मृतम्

दोन लिंग पूर्वेस आहेत आणि पश्चिमेस त्यांच्या समोर दोन आहेत. पहिले लिंग ‘कुशकेश्वर’ या नावाने स्मरणात आहे.

Verse 3

गर्गेश्वरं द्वितीयं तु तृतीयं पुष्करेश्वरम् । मैत्रेयेश्वरनामेति चतुर्थं समुदाहृतम्

दुसरे ‘गर्गेश्वर’, तिसरे ‘पुष्करेश्वर’; आणि चौथे ‘मैत्रेयेश्वर’ या नावाने सांगितले आहे.

Verse 4

एतानि यस्तु लिंगानि पश्येद्भक्त्या जितेन्द्रियः । स मुक्तः पातकैः सर्वैर्गच्छेच्छिवपुरं महत्

जो इंद्रियजयी होऊन भक्तीने या लिंगांचे दर्शन करतो, तो सर्व पातकांपासून मुक्त होऊन महान शिवपुरास जातो.

Verse 5

शुक्लपक्षे चतुर्दश्यां वैशाखे तु विशेषतः । स्नानं कृत्वा प्रयत्नेन ब्राह्मणांस्तत्र भोजयेत्

विशेषतः वैशाखातील शुक्लपक्ष चतुर्दशीस स्नान करून प्रयत्नपूर्वक तेथे ब्राह्मणांना भोजन घालावे.

Verse 6

तेभ्यो दद्याद्यथाशक्त्या काञ्चनं वसनानि च । एवं कृते भवेद्यात्रा परिपूर्णा सुरेश्वरि

त्यांना आपल्या शक्तीनुसार सुवर्ण व वस्त्रे द्यावीत. असे केल्यास, हे सुरेश्वरी, यात्रा परिपूर्ण होते.

Verse 173

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कुशकादिलिंगचतुष्टयमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिसप्तत्युत्तरततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य’ मध्ये ‘कुशकादि लिंगचतुष्टयमाहात्म्यवर्णन’ नामक १७३ वा अध्याय समाप्त झाला.