
ईश्वर देवीला सांगतात की जवळच ‘एकल्लवीरिका’ नावाचे देवीस्थान आहे; आणि मग प्रभास-क्षेत्रातील एक कारणकथा वर्णन करतात. सूर्यवंशी राजा दशरथ प्रभासात येऊन कठोर तप करतो. शंकर प्रसन्न व्हावा म्हणून तो लिंगाची स्थापना करून विधिपूर्वक पूजा करतो आणि पराक्रमी पुत्राची याचना करतो. भगवान त्याला ‘राम’ नावाचा पुत्र देतात, जो त्रैलोक्यात प्रसिद्ध होतो. देव, गंधर्व, दैत्य-असुर आणि ऋषी-मुनी (वाल्मीकीसह) त्याच्या कीर्तीचे गान करतात. अध्यायाच्या शेवटी विधिनिर्देश व फलश्रुती—त्या लिंगाच्या प्रभावाने दशरथ महान यश मिळवतो; तसेच कार्तिक महिन्यात, विशेषतः कार्तिकी व्रताच्या दिवशी, दीपपूजा व नैवेद्यादि अर्पण करून विधिपूर्वक आराधना करणारा भक्तही यशस्वी होतो.
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवीमेकल्लवीरिकाम् । एकल्लवीरायाम्ये तु नातिदूरे व्यवस्थिताम्
ईश्वर म्हणाले—हे महादेवी, त्यानंतर एकल्लवीरेच्या दक्षिणेस, फार दूर नसलेल्या ठिकाणी स्थित देवी एकल्लवीरिकेकडे जावे।
Verse 2
पूर्वं दशरथो योऽसौ सूर्यवंशविभूषणः । प्रभासं क्षेत्रमासाद्य तपश्चक्रे सुदुश्चरम्
पूर्वी सूर्यवंशाचा भूषण दशरथ प्रभासक्षेत्री येऊन अत्यंत दुश्चर तप करू लागला।
Verse 3
लिंगं तत्र प्रतिष्ठाप्य तोषयामास शांकरम् । स देवं प्रार्थयामास पुत्रं चैवामितौजसम्
तेथे लिंगाची प्रतिष्ठा करून त्याने शंकरास संतुष्ट केले; मग देवाकडे अमित तेजस्वी पुत्राची प्रार्थना केली।
Verse 4
ददौ तस्य तदा पुत्रं देवं त्रैलोक्यपूजितम् । रामेति नाम यस्यासीत्त्रैलोक्ये प्रथितं यशः
तेव्हा त्याने त्यास त्रैलोक्यपूजित असा दिव्य पुत्र दिला; ज्याचे नाव राम होते आणि ज्याची कीर्ती तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध झाली।
Verse 5
यस्याद्यापीह गायन्ति भूर्भुवःस्वर्नि वासिनः । देवदैत्यासुराः सर्वे वाल्मीक्याद्या महर्षयः
ज्याचे आजही भूः, भुवः व स्वर्गातील निवासी गान करतात—देव, दैत्य, असुर सर्व, तसेच वाल्मीकी आदी महर्षीही।
Verse 6
तल्लिंगस्य प्रभावेन प्राप्तं राज्ञा महद्यशः । कार्तिक्यां कार्तिके मासि विधिना यस्तमर्चयेत् । दीपपूजोपहारेण यशस्वी सोऽपि जायते
त्या लिंगाच्या प्रभावाने राजाला महान यश प्राप्त झाले. जो कार्तिक महिन्यात, विशेषतः कार्तिकी पौर्णिमेला, विधिपूर्वक दीपपूजेच्या उपहारांसह त्याची अर्चना करतो, तोही यशस्वी होतो।
Verse 171
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दशरथेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एकाशी-सहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम प्रभासक्षेत्र-माहात्म्यात ‘दशरथेश्वर-माहात्म्य-वर्णन’ नामक एकशे एकाहत्तरावा अध्याय समाप्त झाला।