Adhyaya 168
अध्याय १६८ मध्ये ईश्वरवचनरूपाने प्राभासक्षेत्रातील देवी शालकटंकटा हिचे तीर्थ-माहात्म्य सांगितले आहे. देवीचे स्थान सावित्रीच्या दक्षिणेस व रैवता-तीर्थाच्या पूर्वेस असे सूक्ष्म भूगोलासह निर्देशिले असून, तीर्थयात्रेच्या निश्चित जाळ्यात तिची उपासना जोडली आहे. देवी महापापहरिणी, सर्वदुःखनाशिनी, गंधर्वांनी वंदिलेली आणि स्फुरद्-दंष्ट्रांनी भयप्रद रूप धारण करणारी अशी वर्णिली आहे; पौलस्त्याने तिची प्रतिष्ठा केली व ‘महिषघ्नी’प्रमाणे दुर्धर शत्रूंचा संहार करणारी ती शक्तिरूपा मानली आहे. माघ महिन्यातील चतुर्दशीला तिचे पूजन केल्यास समृद्धी, बुद्धी आणि कुलपरंपरेची वृद्धी मिळते अशी फलश्रुती आहे. तसेच बलि, पूजा, उपहार आणि ‘पशु-प्रदान’ करून देवीला संतुष्ट केल्यास शत्रूंमधून मुक्ती प्राप्त होते—हा दानप्रधान विधी अध्यायाचा मुख्य संदेश आहे.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवीं शालकटंकटाम् । सावित्र्या दक्षिणे भागे रैवतात्पूर्वतः स्थिताम्
ईश्वर म्हणाले—त्यानंतर, हे महादेवि, सावित्रीच्या दक्षिण भागी आणि रैवताच्या पूर्वेस स्थित असलेल्या देवी शालकटंकटेकडे जावे।
Verse 2
महापापोपशमनीं सर्वदुःखविनाशनीम् पूजितां सर्वगन्धर्वैः स्फुरद्दंष्ट्रोग्रभीषणाम्
ती महापापांचे शमन करणारी व सर्व दुःखांचा नाश करणारी आहे; सर्व गंधर्वांनी पूजिलेली, स्फुरणाऱ्या दंष्ट्रांनी युक्त, उग्र व भीषण स्वरूपाची आहे।
Verse 3
महाप्रचण्डदैत्यघ्नीं पौलस्त्येन प्रतिष्ठिताम् । महिषघ्नीं महाकायां क्षेत्रे प्राभासिके स्थिताम्
अतिप्रचंड दैत्यांचा संहार करणारी, पौलस्त्याने प्रतिष्ठित केलेली, महिषासुरघ्नी, महाकाय देवी प्राभासिक क्षेत्रात विराजमान आहे।
Verse 4
माघे मासे चतुर्दश्यां यस्ता माराधयेन्नरः । स भवेत्पशुमान्धीमांल्लक्ष्मीवान्पुत्रवान्सुधीः
माघ महिन्याच्या चतुर्दशीस जो नर भक्तिभावाने तिची आराधना करतो, तो पशुधनयुक्त, बुद्धिमान, लक्ष्मीवान, पुत्रवान व सुबुद्धी होतो।
Verse 5
यस्तां पशुप्रदानेन सन्तर्पयति भक्तितः । बलिपूजोपहारैश्च स स्याच्छत्रु विवर्जितः
जो भक्तिभावाने पशुदानाने तसेच बली, पूजा व उपहारांनी तिला संतुष्ट करतो, तो शत्रुरहित होतो।
Verse 168
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहिताया सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये शालकटंकटा माहात्म्यवर्णनंनामाष्टषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणाच्या एकाशीतिसाहस्री संहितेतील सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य’ मध्ये ‘शालकटंकटा-माहात्म्यवर्णन’ नामक एकशे अडुसष्टावा अध्याय समाप्त झाला।