Adhyaya 160
या अध्यायात ईश्वर देवीला प्रभास-क्षेत्रातील रैवंत राजभट्टारकाच्या दर्शन-पूजेचा क्रम सांगतात. तो सूर्यपुत्र, अश्वारूढ व महाबली असून क्षेत्रात सावित्रीच्या समीप, नैऋत्य दिशेस स्थित आहे असे वर्णन येते. त्याचे केवळ दर्शन झाले तरी भक्त सर्व आपत्तींमधून मुक्त होतो, अशी फलश्रुती सांगितली आहे. विशेषतः रविवारी सप्तमी तिथीच्या योगावर त्याची पूजा करावी, असा विधी आहे. असे केल्यास पूजकाच्या वंशातही दारिद्र्य उद्भवत नाही, असे आश्वासन दिले आहे. पुढे क्षेत्रात निर्विघ्न निवास व राजकीय/लौकिक उद्दिष्टे—विशेष करून अश्ववृद्धी—साधण्यासाठी पूर्ण प्रयत्नाने उपासना करावी, असा उपदेश आहे.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि राजभट्टारकं परम् । रैवन्तकं सूर्यपुत्रमश्वारूढं महाबलम्
ईश्वर म्हणाले—त्यानंतर, हे महादेवी, परम राजभट्टारक, सूर्यपुत्र रैवन्तक—जो घोड्यावर आरूढ असून महाबलवान आहे—त्याच्याकडे जावे.
Verse 2
संस्थितं क्षेत्रमध्ये तु सावित्र्या नैरृते प्रिये । तं दृष्ट्वा मानवो देवि सर्वापद्भ्यो विमुच्यते
प्रिये! तो क्षेत्राच्या मध्यभागी, सावित्रीच्या नैऋत्य (दक्षिण-पश्चिम) दिशेस प्रतिष्ठित आहे. हे देवी! त्याचे दर्शन घेतल्याने मनुष्य सर्व आपत्तींमधून मुक्त होतो.
Verse 3
रविवारेण सप्तम्यां यस्तं पूजयते नरः । तस्याऽन्वयेऽपि नो देवि दरिद्री जायते नरः
हे देवी! जो नर रविवारी येणाऱ्या सप्तमी तिथीस त्याची पूजा करतो, त्याच्या वंशातही कोणी दरिद्री जन्माला येत नाही.
Verse 4
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तमेवाराधयेन्मनाक् । निर्विघ्नं क्षेत्रवासार्थं राजा वाऽश्वविवृद्धये
म्हणून सर्व प्रयत्नांनी—अल्प जरी असले तरी—त्याचीच आराधना करावी, जेणेकरून क्षेत्रात वास निर्विघ्न होईल; किंवा राजासाठी अश्वांची (अश्वसेनेची) वाढ होईल.
Verse 160
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये रैवंतकराजभट्टारकमाहात्म्यवर्णनंनाम षष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यात ‘रैवंतक राज-भट्टारक माहात्म्यवर्णन’ नामक एकशे साठावा अध्याय समाप्त झाला.