Adhyaya 158
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 158

Adhyaya 158

अध्याय १५८ मध्ये ईश्वर यात्रानिर्देशाच्या शैलीत श्रोत्याला अनंगेश्वराच्या दर्शनास सांगतात. रत्नेश्वराच्या पुढे धनुष्यभर अंतरावर अनंगेश्वर स्थित आहे असे वर्णन येते. तेथील लिंग कामदेवाने—ज्याला विष्णूचा पुत्र असेही म्हटले आहे—प्रतिष्ठापित केले; हे स्थान वैष्णव-संबंधित असून कलियुगात पापमल नष्ट करण्यास विशेष फलदायी मानले आहे. फलश्रुती स्पष्ट आहे—अनंगेश्वराचे दर्शन व पूजन केल्याने भक्ताला कामदेवासारखे आकर्षण, सौंदर्य व लोकमान्यता मिळते; तसेच वंशातही दुर्भाग्य किंवा अशुभतेचे शमन होते. अनंग-त्रयोदशीला व्रत करून विशेष पूजा करावी; ती ‘जन्मसाफल्य’ देणारी सांगितली आहे. तीर्थयात्रेची नैतिक पूर्णता म्हणून सदाचारी ब्राह्मणाला शय्यादान करण्याचा विधी आहे; विशेषतः विष्णुभक्तास दान दिल्यास पुण्य अधिक वाढते.

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि अनंगेश्वरमुत्तमम् । रत्नेश्वरादग्रतःस्थं धनुषान्तरमास्थितम्

ईश्वर म्हणाले—त्यानंतर, हे महादेवी, रत्नेश्वराच्या समोर धनुष्याएवढ्या अंतरावर स्थित उत्तम अनंगेश्वराकडे जावे।

Verse 2

स्थापितं कामदेवेन तल्लिंगं विष्णुसूनुना । ज्ञात्वा तद्वैष्णवं स्थानं कलौ पातकनाशनम्

विष्णुपुत्र कामदेवाने ते लिंग स्थापित केले. ते स्थान वैष्णवस्वरूप आहे असे जाणल्यास, कलियुगात ते पापांचा नाश करणारे ठरते।

Verse 3

तं दृष्ट्वा पूजयित्वा तु कामदेवसमो भवेत् । स्वर्गविद्याधरीणां च जायते चित्तमोहकः

त्याचे दर्शन करून व पूजन केल्यास मनुष्य कामदेवासमान होतो; आणि स्वर्गातील विद्याधरींमध्येही तो चित्त मोहित करणारा ठरतो।

Verse 4

तस्यान्वयेऽपि न भवेत्कुरूपो दुर्भगोऽपि वा

त्याच्या वंशातही कोणी कुरूप किंवा दुर्भाग्यवान होत नाही।

Verse 5

तत्रानंगत्रयोदश्यां व्रतेन वरवर्णिनि । विशेषाराधनं तत्र जन्मसाफल्यकारणम्

तेथे अनंग-त्रयोदशीला, हे सुंदरवर्णे, व्रतासह केलेले विशेष आराधन जन्मसाफल्याचे कारण ठरते।

Verse 6

शय्यादानं तु दातव्यं तत्र विप्राय शीलिने । विशेषाद्विष्णुभक्ताय सम्यग्यात्राफलं लभेत्

त्या पवित्र स्थानी शीलवान विप्राला—विशेषतः विष्णुभक्ताला—शय्यादान द्यावे; असे केल्याने यात्रेचे पूर्ण फळ निश्चयाने मिळते।

Verse 158

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये रत्नेश्वरमाहात्म्येऽनंगेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टपंचाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीति-साहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य’ मध्ये, रत्नेश्वरमाहात्म्यांतर्गत ‘अनंगेश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नामक एकशे अठ्ठावन्नावा अध्याय समाप्त झाला।