Adhyaya 146
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 146

Adhyaya 146

या अध्यायात छायेशी संबंधित शापामुळे धर्मराज यम अत्यंत पीडित होतात; त्यांचा एक पाय गळून पडतो आणि ते दुःख भोगतात. ते प्रभास-क्षेत्री तप करतात व शूलधारी शिवाचे लिंग प्रतिष्ठित करतात. शिव साक्षात प्रकट होऊन वर मागण्यास सांगतात; यम पडलेला पाय परत मिळावा अशी विनंती करतात. यानंतर यम अशी प्रार्थना करतात की भक्तिभावाने यमेश्वर-लिंगाचे दर्शन करणाऱ्या जीवांना पापविमोचन मिळो. शिव वर देऊन अंतर्धान पावतात; यम पुनः पूर्ण होऊन स्वर्गात परत जातात. पुढे यात्राविधी सांगितला आहे—भ्रातृद्वितीयेच्या संयोगकाळी सरोवरात स्नान करून देवळाजवळ यमेश्वराचे दर्शन घ्यावे. तिळपात्र, दीप, गायी व कांचन यमाला अर्पण केल्यास सर्व पातकांचा नाश होतो; येथे न्यायाला नाकारणे नाही, तर भक्ति, तप आणि नियत कर्मांनी भयशमन दर्शविले आहे.

Shlokas

Verse 1

।ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि धर्मराजप्रतिष्ठितम् । यमेश्वरं महादेवं तस्यै वोत्तरतः स्थितम्

ईश्वर म्हणाले—हे महादेवी! त्यानंतर धर्मराजांनी प्रतिष्ठित केलेल्या यमेश्वर नामक महादेवाकडे जावे; तो त्याच स्थळाच्या उत्तरेस स्थित आहे.

Verse 2

यदा शप्तो धर्मराजश्छायया वरवर्णिनि । तदा तस्यापतत्पादः स च दुःखान्वितोऽभवत्

हे वरवर्णिनी! छायेनं धर्मराजाला शाप दिला तेव्हा त्याचा एक पाय गळून पडला आणि तो दुःखाने व्याकुळ झाला.

Verse 3

ततः प्राभासिके क्षेत्रे तपस्तेपे महातपाः । स्थापयामास लिंगं तु तत्र देवस्य शूलिनः

त्यानंतर त्या महातपस्वीने प्राभासिक क्षेत्रात तप केले आणि तेथेच शूलधारी देवाचे लिंग स्थापित केले.

Verse 4

तस्य तुष्टो महादेवस्ततः प्रत्यक्षतां गतः । अब्रवीद्धर्म भद्रं ते वरं वरय चेप्सितम्

त्याच्यावर संतुष्ट होऊन महादेव प्रत्यक्ष झाले आणि म्हणाले— “हे धर्मा, तुझे कल्याण असो; तुला जो अभिष्ट वर हवा तो माग.”

Verse 5

तदाऽब्रवीद्धर्मराजः पादः प्रपतितो मम । प्रसादात्तव देवेश जायतां पुनरेव हि

तेव्हा धर्मराज म्हणाले— “माझा पाय गळून पडला आहे. हे देवेश, तुझ्या कृपेने तो पुन्हा पूर्ववत् होवो.”

Verse 6

एतल्लिंगं सुरश्रेष्ठ यन्मया निर्मितं तव । एतद्ये भक्तिसंयुक्ताः पश्यंति प्राणिनो भुवि

“हे सुरश्रेष्ठा, हे लिंग मी तुझ्यासाठी निर्माण केले आहे—भूवरील जे प्राणी भक्तियुक्त होऊन याचे दर्शन करतात…”

Verse 7

तेषां तव प्रसादेन भूयात्पापविमोक्षणम्

“त्यांना तुझ्या कृपेने पापमुक्ती लाभो.”

Verse 8

एवं भविष्यतीत्युक्ता ह्यन्तर्धानं गतो हरः । यमोऽपि लब्धपादस्तु पुनरेव दिवं ययौ

“असेच होईल”—असे सांगून हर अंतर्धान पावले; आणि यमही पाय परत मिळवून पुन्हा स्वर्गलोकास गेला.

Verse 9

तस्मिन्दृष्टे सुरश्रेष्ठ यमलोकसमुद्भवम् । न भयं विद्यते नृणामपि दुष्कृतकारिणाम्

हे सुरश्रेष्ठ! यमलोकाशी संबंधित त्या दिव्य लिंगाचे दर्शन होताच, दुष्कृत करणाऱ्यांनाही मनुष्यांना कोणतेही भय उरत नाही।

Verse 10

भ्रातृद्वितीयासंयोगे स्नात्वा पुष्करिणीजले । यमेश्वरसमीपस्थो यमेशमवलोकयेत्

भ्रातृद्वितीयाच्या पुण्ययोगी पुष्करिणीच्या जलात स्नान करून, यमेश्वराच्या समीप उभे राहून धर्मराज यमाचे दर्शन घ्यावे।

Verse 11

तिलपात्रं प्रदातव्यं दीपं गाः कांचना दिकम् । यमदेवं समुद्दिश्य मुच्यते सर्वपातकैः

तिळाचे पात्र, दीप, गायी आणि सुवर्ण यांचे दान करावे; यमदेवाला उद्देशून दिल्यास सर्व पातकांतून मुक्ती मिळते।