Adhyaya 138
या अध्यायात ‘ईश्वर उवाच’ अशा शैव प्रकटीकरणाच्या शैलीत प्रभास-क्षेत्राच्या पश्चिम भागातील तृणबिंद्वीश्वर तीर्थाचे स्थान सांगितले आहे. हे स्थान ‘पाच धनुष्य’ परिमाणाच्या मर्यादेत येते असे वर्णन असून, येथे शिवलिंगाची महिमा विशेष फलदायी मानली आहे. या तीर्थाच्या पावित्र्याचे कारण ऋषी तृणबिंदूंच्या तपश्चर्येत दिले आहे. त्यांनी अनेक वर्षे कठोर तप केले; मासोन्मास कुशाग्रावरून केवळ एक जल-बिंदू पिण्याचा नियम पाळून संयम, वैराग्य व भक्तीचा आदर्श ठेवला. ईश्वराची अखंड उपासना केल्याने ‘शुभ प्राभासिक क्षेत्रा’त त्यांना परम सिद्धी प्राप्त झाली; त्यामुळे तृणबिंद्वीश्वर धामाची प्रतिष्ठा, स्थाननिर्देश आणि तपोभक्तीचा नैतिक आदर्श या अध्यायात संक्षेपाने मांडला आहे.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्यैव पश्चिमे भागे धनुपां पञ्चके स्थितम् । तृणबिन्द्वीश्वरंनाम तीव्रभक्त्या प्रतिष्ठितम्
ईश्वर म्हणाले—त्याच प्रदेशाच्या पश्चिम भागात पाच धनुष्य अंतरावर ‘तृणबिंद्वीश्वर’ नावाचे देवालय आहे; ते तीव्र भक्तीने प्रतिष्ठित झाले आहे।
Verse 2
कृत्वा महत्तपो देवि तृणबिंदुमु नीश्वरः । मासिमासि कुशाग्रेण जलबिंदुं निपीय वै
हे देवी, महान तप करून मुनि-ईश्वर तृणबिंदू मासोन्मास कुशाच्या टोकावरून केवळ एकच जलकण पिऊन तप करीत असे।
Verse 3
संवत्सराण्यनेकानि एवमाराध्य चेश्वरम् । संप्राप्तं परमां सिद्धिं क्षेत्रे प्राभासिके शुभे
अशा रीतीने अनेक वर्षे ईश्वराची आराधना केल्यास, या शुभ प्राभास क्षेत्रात परम सिद्धी प्राप्त होते।
Verse 138
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये तृणबिंद्वीश्वरमाहात्म्य वर्णनंनामाष्टात्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य’ मध्ये ‘तृणबिंद्वीश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नामक एकशे अडतीसावा अध्याय समाप्त झाला।