
या अध्यायात प्रभास-क्षेत्री विराजमान असलेल्या रक्षक देवीचे माहात्म्य सांगितले आहे. द्वापरयुगात ती ‘शीतला’ म्हणून प्रसिद्ध होती आणि कलियुगात तिलाच ‘कलिदुःखान्तकारिणी’—कलियुगातील दुःखांचा अंत करणारी—असे नाव प्राप्त झाले आहे. ईश्वर तिच्या सान्निध्याचे वर्णन करून बालरोग, विशेषतः विस्फोट/फोड-फुंसांसारखे उद्रेकजन्य विकार व त्यांमुळे होणारे उपद्रव शांत करण्यासाठी भक्तांनी करावयाचा साधा, व्यवहार्य उपासना-क्रम सांगतात. देवीच्या मंदिरात जाऊन दर्शन घ्यावे; मसूर डाळ कुटून/दळून मोजक्या प्रमाणात शांतीसाठी नैवेद्य तयार करून बालकल्याणासाठी शीतलेसमोर अर्पण करावे. त्यानंतर श्राद्धादी कर्म व ब्राह्मणभोजन करून पुण्यवृद्धी करावी असेही सांगितले आहे. कापूर, फुले, कस्तुरी, चंदन अशी सुगंधी द्रव्ये आणि घृत-पायस नैवेद्य म्हणून अर्पण करावा; शेवटी दांपत्याने अर्पित वस्त्रे/वस्तू परिधान कराव्यात (परिधापन) असा निर्देश आहे. शुक्ल नवमीला पवित्र बिल्वमाळ अर्पण केल्यास ‘सर्वसिद्धी’ प्राप्त होते—हीच या अध्यायाची फलश्रुती आहे.
Verse 1
ईश्वर उवाच । तत्रैव संस्थितां पश्येद्देवीं दुःखांतकारिणीम् । शीतलेति पुरा ख्याता युगे द्वापरसंज्ञिते । कलौ पुनः समाख्यातां कलिदुःखान्तकारिणीम्
ईश्वर म्हणाले—तेथेच स्थित असलेल्या, दुःखांचा अंत करणाऱ्या देवीचे दर्शन घ्यावे. द्वापरयुगात ती ‘शीतला’ म्हणून प्रसिद्ध होती; आणि कलियुगात ती पुन्हा ‘कलिदुःखांतकारिणी’ म्हणून कथिली जाते.
Verse 2
शीतलं कुरुते देहं बालानां रोगवर्जितम् । पूजिता भक्तिभावेन तेन सा शीतला स्मृता
भक्तिभावाने पूजिल्यास ती बालकांचे शरीर शीतल व रोगरहित करते; म्हणूनच ती ‘शीतला’ म्हणून स्मरणात आहे.
Verse 3
विस्फोटानां प्रशांत्यर्थं बालानां चैव कारणात् । मानेन मापितान्कृत्वा मसूरांस्तत्र कुट्टयेत्
विस्फोट इत्यादींच्या शांतीसाठी व बालकांच्या हितासाठी, मापाने मसूर डाळ मोजून तेथेच कुटून तयार करावी (अर्पणासाठी).
Verse 4
शीतलापुरतो दत्त्वा बालाः सन्तु निरामयाः । विस्फोटचर्चिकादीनां वातादीनां शमो भवेत्
शीतलेसमोर ते अर्पण करून, बालके निरोगी राहोत; तसेच विस्फोट, चर्मरोग इत्यादी व वातादि दोषांचा शम होवो.
Verse 5
श्राद्धं तत्रैव कुर्वीत ब्राह्मणांस्तत्र भोजयेत्
तेथेच श्राद्ध करावे आणि तेथेच ब्राह्मणांना भोजन घालावे.
Verse 6
कर्पूरं कुसुमं चैव मृगनाभिं सुचन्दनम् । पुष्पाणि च सुगन्धानि नैवेद्यं घृतपायसम् । निवेद्य देव्यै तत्सर्वं दंपत्योः परिधापयेत्
देवीस कापूर, फुले, कस्तुरी, उत्तम चंदन, सुगंधी पुष्पे आणि तुपयुक्त पायसाचा नैवेद्य अर्पण करावा. हे सर्व निवेदून मग त्या पवित्र वस्तू/माळा दांपत्यास परिधान कराव्यात.
Verse 7
नवम्यां शुक्लपक्षे तु मालां विल्वमयीं शुभाम् । भक्त्या निवेद्य तां देव्यै सर्वसिद्धिमवाप्नुयात्
शुक्लपक्षातील नवमीस बिल्वपत्रांची शुभ माळ भक्तिभावाने देवीस अर्पण करावी; असे केल्याने सर्वसिद्धी प्राप्त होते.
Verse 135
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दुःखान्तकारिणीतिलागौरीमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चत्रिंदुत्तरशततमोऽध्यायः
अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य’ मध्ये ‘दुःखान्तकारिणी तिलागौरीमाहात्म्यवर्णन’ नामक १३५वा अध्याय समाप्त झाला.