Adhyaya 113
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 113

Adhyaya 113

या अध्यायात ईश्वर देवीला सांगतात की प्रभासक्षेत्राच्या नैऋत्य दिशेला, रामेश/रामेशानाच्या जवळ ‘जानकीश्वर’ नावाचे श्रेष्ठ लिंग आहे. ते सर्व प्राण्यांचे पापहर आहे आणि पूर्वी जानकी (सीता) हिने विशेष भक्तीने त्याची पूजा केली होती. लिंगाच्या नामपरंपरेचे वर्णनही येते—प्रथम ‘वसिष्ठेश’, त्रेतायुगात ‘जानकीश’ म्हणून प्रसिद्ध, आणि पुढे साठ हजार वालखिल्य ऋषींना तेथे सिद्धी प्राप्त झाल्याने ‘सिद्धेश्वर’ हे नाव प्राप्त झाले. कलियुगात ते शक्तिमान ‘युगलिंग’ म्हणून वर्णिले आहे; त्याचे दर्शनमात्र भक्तांना दुर्भाग्यजन्य दुःखातून मुक्त करते। स्त्री-पुरुष दोघांसाठी समान पूजाविधान सांगितले आहे—लिंगस्नान/अभिषेक इत्यादी. विशेष व्रतात पुष्करतीर्थात स्नान करून नियम, सदाचार व संयमित आहार पाळत एक महिना अखंड पूजा केल्यास प्रतिदिनचे पुण्य अश्वमेधापेक्षाही अधिक म्हटले आहे. माघ महिन्याच्या तृतीयेला स्त्रीने केलेली पूजा तिच्या कुलापर्यंतचा शोक व दुर्भाग्य दूर करते. शेवटी फलश्रुतीत या माहात्म्याचे श्रवण पापनाश करून मंगल प्रदान करते असे सांगितले आहे।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि जानकीश्वरमुत्तमम् । रामेशान्नैऋते भागे धनुस्त्रिंशकसंस्थितम्

ईश्वर म्हणाले—हे महादेवि! त्यानंतर रामेश्वराच्या नैऋत्य भागात, तीस धनुष्य अंतरावर स्थित उत्तम जानकीश्वराकडे जावे।

Verse 2

पापघ्नं सर्वजंतूनां जानक्याऽराधितं पुरा । प्रतिष्ठितं विशेषेण सम्यगाराध्यशंकरम्

हे सर्व प्राण्यांचे पाप नाश करणारे आहे. पूर्वी जानकी (सीता) हिने याची आराधना केली; आणि शंकरास विधिपूर्वक प्रसन्न करून याची विशेष रीतीने प्रतिष्ठापना झाली.

Verse 3

पूर्वं तस्यैव लिंगस्य वसिष्ठेशेति नाम वै । तत्पश्चाज्जानकीशेति त्रेतायां प्रथितं क्षितौ

पूर्वी तेच लिंग ‘वसिष्ठेश’ या नावाने प्रसिद्ध होते; नंतर त्रेतायुगात ते पृथ्वीवर ‘जानकीश’ म्हणून ख्यात झाले.

Verse 4

ततः षष्टिसहस्राणि वालखिल्या महर्षयः । तत्र सिद्धिमनुप्राप्तास्तेन सिद्धेश्वरेति च

त्यानंतर साठ हजार वालखिल्य महर्षींनी तेथे सिद्धी प्राप्त केली; म्हणून त्याला ‘सिद्धेश्वर’ असेही म्हणतात.

Verse 5

ख्यातं कलौ महादेवि युगलिंगं महाप्रभम् । तद्दृष्ट्वा मुच्यते पापैर्दुःखदौर्भाग्यसंभवैः

हे महादेवी, कलियुगात हे महाप्रभ ‘युगलिंग’ म्हणून ख्यात आहे. याचे दर्शन होताच दुःख व दुर्भाग्य उत्पन्न करणाऱ्या पापांतून मुक्ती मिळते.

Verse 6

यस्तं पूजयते भक्त्या नारी वा पुरुषोऽपि वा । संस्नाप्य विधिवद्भक्त्या स मुक्तः पातकैर्भवेत्

स्त्री असो वा पुरुष, जो त्या लिंगाची भक्तीने पूजा करतो आणि विधिपूर्वक भक्तीने अभिषेक करतो, तो पातकांपासून मुक्त होतो.

Verse 7

स्नात्वा च पुष्करे तीर्थे यस्तल्लिगं प्रपूजयेत् । नियतो नियताहारो मासमेकं निरन्तरम्

पुष्कर तीर्थात स्नान करून जो त्या लिंगाची विधिपूर्वक पूजा करील, संयमी व नियत आहार ठेवून एक महिना अखंड—

Verse 8

दिनेदिने भवेत्तस्य वाजिमेधाधिकं फलम् । माघे मासि तृतीयायां या नारी तं प्रपूजयेत् । तदन्वयेऽपि दौर्भाग्यं दुःखं शोकश्च नो भवेत्

दिवसेंदिवस त्याला अश्वमेध यज्ञापेक्षाही अधिक फल प्राप्त होते. आणि माघ महिन्याच्या तृतीयेला जी स्त्री त्याचे पूजन करील, तिच्या वंशातही दुर्भाग्य, दुःख व शोक उत्पन्न होत नाहीत.

Verse 9

इति ते कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । श्रुतं हरति पापानि सौभाग्यं संप्रयच्छति

हे देवि! असे हे पापनाशक माहात्म्य मी तुला सांगितले. ते श्रवण केल्याने पापे नष्ट होतात आणि सौभाग्य प्राप्त होते.

Verse 113

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये जानकीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयोदशोत्तरशततमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंद महापुराणातील एक्याऐंशी सहस्र श्लोकांच्या संहितेतील सप्तम प्रभासखण्डाच्या प्रथम ‘प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य’ मध्ये ‘जानकीश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नामक एकशे तेरावा अध्याय समाप्त झाला.