Adhyaya 109
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 109

Adhyaya 109

ईश्वर महादेवीला श्रेष्ठ अनिलेश्वर तीर्थाकडे जाण्याचा उपदेश करतात। हे स्थान उत्तर दिशेला तीन धनुष्य अंतरावर असल्याचे सांगितले आहे. तेथील लिंग ‘महाप्रभाव’ असून त्याचे दर्शन घेतल्याने पापांचा नाश होतो. कथेत अनिलाला वसूंमध्ये पाचवा मानले आहे. त्याने श्रद्धेने महादेवाची उपासना करून शिवाला प्रत्यक्ष केले आणि विधिपूर्वक लिंगाची स्थापना केली. ईशाच्या कृपेने त्याचा पुत्र मनोजव अत्यंत बलवान व वेगवान झाला; त्याची गती कोणालाही कळत नाही—हा देवकृपेचा दृष्टांत आहे. जो त्या मूर्ती/स्थळाचे दर्शन करतो तो क्लेशमुक्त राहतो; अपंगत्व व दारिद्र्याचा अभाव आणि मंगलफल प्राप्त होते असे वर्णन आहे. लिंगावर एकच पुष्प अर्पण केले तरी सुख, सौभाग्य व सौंदर्य मिळते. हे पापनाशक माहात्म्य ऐकून व अनुमोदन केल्यास अभिष्ट सिद्ध होते—अशी फलश्रुती आहे.

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि अनिलेश्वरमुत्तमम् । तस्योत्तरेशानदिक्स्थं धनुषां त्रितये प्रिये

ईश्वर म्हणाले—हे महादेवी, त्यानंतर उत्तम अनिलेश्वराकडे जावे. प्रिये, तो त्याच्या उत्तरेस ईशान दिशेत, तीन धनुष्य अंतरावर आहे.

Verse 2

लिंगं महाप्रभावं हि दर्शनात्पापनाशनम् । वसूनां पञ्चमो योऽसावनिलः परिकीर्तितः

ते लिंग अत्यंत महाप्रभावी आहे; त्याचे दर्शन होताच पापांचा नाश होतो. ‘अनिल’ असा जो प्रसिद्ध आहे, तो वसूंमध्ये पाचवा मानला जातो.

Verse 3

स चाऽराध्य महादेवं प्रत्यक्षीकृतवान्भवम् । लिंगं प्रतिष्ठयामास सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

आणि त्याने महादेवाची आराधना करून भव (शिव) यांना प्रत्यक्ष केले. सम्यक श्रद्धायुक्त होऊन त्याने त्या लिंगाची प्रतिष्ठा केली.

Verse 4

एवमीशप्रभावेन सुतस्तस्याऽप्यभूद्बली । मनोजवेति विख्यातो ह्यविज्ञातगतिस्तथा

अशा रीतीने ईश्वरप्रभावाने त्याचा पुत्रही महाबली झाला। तो ‘मनोजव’ म्हणून प्रसिद्ध झाला आणि त्याची गतीही अगम्य होती।

Verse 5

तं दृष्ट्वा व्याधिना मर्त्यो पीड्यते न कदाचन । नान्धो न बधिरो मूको न रोगी न च निर्धनः । कदाचिज्जायते मर्त्यस्तेन दृष्टेन भूतले

त्या (पवित्र स्थानीच्या शिवाच्या) दर्शनाने मनुष्य कधीही व्याधीने पीडित होत नाही. ज्याने त्यांचे दर्शन घेतले, तो या भूमीत कधीही आंधळा, बहिरा, मुका, रोगी किंवा निर्धन होऊन जन्मत नाही।

Verse 6

पुष्पमेकं तु यो दद्यात्तस्य लिंगस्य चोपरि । सुखसौभाग्यसंपन्नः स सदा रूपवान्भवेत्

जो त्या लिंगावर एकही पुष्प अर्पण करतो, तो सुख-सौभाग्याने संपन्न होतो आणि सदैव रूपवान राहतो।

Verse 7

इत्येवं कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । श्रुत्वाऽनुमोद्य भावेन सर्वकामैः समृद्ध्यते

हे देवी, असे पापनाशक माहात्म्य सांगितले आहे. जो ते श्रद्धाभावाने ऐकून अनुमोदन करतो, तो सर्व कामनांनी समृद्ध होतो।

Verse 109

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ऽनिलेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम नवोत्तरशतत मोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीति-साहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखण्डातील प्रथम ‘प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य’ मध्ये ‘अनिलेश्वरमाहात्म्यवर्णन’ नामक एकशे नववा अध्याय समाप्त झाला.