Adhyaya 42

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । वृषोत्सर्गं करिष्यंति वैशाख्यां चैव कार्तिके । द्वारकायां पिशाचत्वं मुक्त्वा यांति पितामहाः

प्रह्लाद म्हणाला—वैशाख व कार्तिक महिन्यात ते वृषोत्सर्ग करतील; द्वारकेत पितामह पिशाचत्वातून मुक्त होऊन परम गतीस जातात.

Verse 2

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वंगनागमः । एवंविधानि पापानि कृत्वा चैव गुरूण्यपि

ब्रह्महत्या, सुरापान, चोरी आणि गुरुपत्नीगमन—अशा प्रकारची पापे, अगदी अतिगुरु पापेही करून…

Verse 3

स्नानमात्रेण गोमत्यां श्रीकृष्णस्य च दर्शनात् । विलयं याति दैत्येन्द्र कल्पकोटिकृतान्यपि

हे दैत्येंद्र! गोमतीत केवळ स्नान केल्याने आणि श्रीकृष्णांचे दर्शन घेतल्याने, कोट्यवधी कल्पांत साचलेली पापेही नष्ट होतात.

Verse 4

रुक्मिणीं ये प्रपश्यंति भक्तियुक्ताः कलौ नराः । पुरीं प्रदक्षिणां कृत्वा जप्त्वा नामसहस्रकम्

कलियुगात जे भक्तियुक्त नर रुक्मिणीदेवीचे दर्शन घेतात, ते पुरीची प्रदक्षिणा करून आणि नामसहस्राचा जप करून पुण्य प्राप्त करतात।

Verse 5

प्रदक्षिणीकृतं सर्वं ब्रह्मांडं नात्र संशयः । महादानैस्तु चान्यत्र यत्फलं परिकीर्तितम् । द्वारकायां तु रुक्मिण्यां दृष्टायां जायते तदा

या प्रदक्षिणेने जणू सर्व ब्रह्मांडाचीच प्रदक्षिणा होते—यात संशय नाही। आणि अन्यत्र महादानांनी जे फळ सांगितले आहे, तेच फळ द्वारकेत रुक्मिणीदेवीच्या दर्शनाने प्राप्त होते।

Verse 6

द्वादशीवासरे प्राप्ते माहात्म्यं द्वारकाभवम् । पठते संनिधौ विष्णोः शृणु वक्ष्यामि तत्फलम्

द्वादशीचा दिवस आला असता जो विष्णूच्या सान्निध्यात हे द्वारका-माहात्म्य पठण करतो, त्याचे फळ ऐका—मी सांगतो।

Verse 7

सर्वेषु चैव लोकेषु कामचारी विराजते । पद्मवर्णेन यानेन किंकिणीजालमालिना

तो सर्व लोकांत इच्छेनुसार संचार करणारा होऊन, पद्मवर्ण दिव्य विमानावर किंकिणींच्या जाळ्याने अलंकृत असा शोभून दिसतो।

Verse 8

दिव्यश्वेताश्वयुक्तेन कामगेन यथासुखम् । आभूतसंप्लवं यावत्क्रीडतेऽप्सरसां गणैः

दिव्य शुभ्र अश्वांनी युक्त, इच्छेनुसार धावणाऱ्या रथावर तो यथासुख विहार करतो आणि प्रलय येईपर्यंत अप्सरागणांसह क्रीडा करीत राहतो।

Verse 9

कृतकृत्यश्च भवति कल्पकोटिसमन्वितः । यथा निर्मथनादग्निः सर्वकाष्ठेषु दृश्यते । तथा च दृश्यते धर्मो द्वादशीसेवनान्नरे

तो कृतकृत्य होतो व कोट्यवधी कल्पांचे पुण्य लाभलेला असतो. जसे मंथनाने सर्व काष्ठांत असलेला अग्नी प्रकट होतो, तसेच द्वादशी-व्रताच्या सेवनेने मनुष्यात धर्म प्रकट होतो.

Verse 10

अतः परं प्रवक्ष्यामि पितृभिः परिकीर्तितम् । अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं गोमत्यां श्रद्धया नरः । स्नात्वा संपूज्य कृष्णं च श्राद्धं कुर्यात्सपिण्डकम्

आता पितरांनी सांगितलेले मी पुढे सांगतो. आमच्या कुळात असा पुरुष असो की जो श्रद्धेने गोमतीत स्नान करून, श्रीकृष्णाची विधिपूर्वक पूजा करून, मग सपिंड-श्राद्ध करील.

Verse 11

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं गोमत्युदधिसंगमे । स्नात्वा पश्यति यः कृष्णमस्माकं तारणाय वै

आमच्या कुळात असा कोणी असो की जो गोमती व समुद्राच्या संगमावर स्नान करून श्रीकृष्णाचे दर्शन घेईल—खरोखर ते आमच्या तारणासाठीच आहे.

Verse 12

अपिस्यात्स कुलऽस्माकं यः श्रुत्वा ब्राह्मणाननात् । द्वारकामाहात्म्यमिदं पूजयिष्यति भक्तितः

आमच्या कुळात असा कोणी असो की जो ब्राह्मणाच्या मुखातून हे द्वारका-माहात्म्य ऐकून, भक्तीने याचे पूजन व मान करील.

Verse 13

भविष्यति कुलेऽस्माकं यो गच्छेद्द्वारकां पुरीम् । संप्राप्य द्वादशीं शुद्धां यः करिष्यति जागरम्

आमच्या कुळात असा कोणी होईल की जो द्वारका पुरीस जाईल आणि शुद्ध द्वादशी प्राप्त करून जागरण करील.

Verse 14

भविष्यति कुलेऽस्माकं पुत्रो वा दुहिता तथा । स्तुवन्नामसहस्रं तु कृष्णस्याग्रे पठिष्यति

आमच्या कुळात पुत्र किंवा कन्या असा होईल, जो भगवंताची स्तुती करीत श्रीकृष्णासमोर सहस्रनामांचे पठण करील।

Verse 15

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं भविष्यति धृतव्रतः । गोपीचन्दनदानेन यस्तोषयति वैष्णवान्

आमच्या कुळात व्रतधारी असा कोणी होवो, जो गोपीचंदनाचे दान देऊन वैष्णवांना संतुष्ट करील।

Verse 16

अपि स्यात्स कुलेऽस्माकं वैष्णवानां तु सन्निधौ । द्वारकायाश्च माहात्म्यं पठिष्यति जितेन्द्रियः

आमच्या कुळात इंद्रियजयी असा कोणी होवो, जो वैष्णवांच्या सान्निध्यात द्वारका-माहात्म्याचे पठण करील।

Verse 17

भविष्यति कुलेऽस्माकं माहात्म्यं द्वारकाभवम् । लिखित्वा कृष्णतुष्ट्यर्थं स्वगृहे धारयिष्यति

आमच्या कुळात असा कोणी होईल, जो द्वारकासंबंधी हे माहात्म्य लिहून श्रीकृष्णाच्या तुष्टीसाठी आपल्या घरी जतन करून ठेवील।

Verse 18

स्वर्णदानं च गोदानं भूमिदानं तथैव च । यावज्जीवं भवेद्दत्तं येनेदं धारितं कलौ

कलियुगात जो हे (माहात्म्य) जतन करून ठेवतो, त्याला जणू आयुष्यभर सुवर्णदान, गोदान आणि भूमिदान केल्याचे फळ मिळते।

Verse 19

तप्तकृच्छ्रं महाकृच्छ्रं मासोपोषणमेव च । यावज्जीवं कृतं तेन येनेदं श्रावितं कलौ

कलियुगात जो हे माहात्म्य श्रवण करवितो, त्याने जणू आयुष्यभर तप्तकृच्छ्र, महाकृच्छ्र व मासोपवास केले असे फळ मिळते।

Verse 20

प्रायश्चित्तानि चीर्णानि पापानां नाशनाय । द्वारकायाश्च माहात्म्यं येन विस्तारितं कलौ

पापांचा नाश व्हावा म्हणून प्रायश्चित्ते केली जातात; तसेच कलियुगात ज्याने द्वारकेचे माहात्म्य विस्तारून प्रसिद्ध केले, तेही पापनाशक ठरते।

Verse 21

तावत्तिष्ठंति पुरुषे ब्रह्महत्यादिकानि च । यावन्न लिखते जंतुर्माहात्म्यं द्वारकाभवम्

जोपर्यंत जीव द्वारकेचे हे माहात्म्य लिहीत नाही, तोपर्यंत ब्रह्महत्या इत्यादी पापे पुरुषात टिकून राहतात।

Verse 22

दानैः सर्वैश्च किं तस्य सर्वतीर्थावगाहनैः । द्वारकायाश्च माहात्म्यं येनेदं लिखितं गृहे

ज्याने आपल्या घरी हे द्वारका-माहात्म्य लिहिले, त्याला सर्व दाने व सर्व तीर्थस्नाने यांची काय गरज?

Verse 23

सर्व दुःखप्रशमनं सर्वकार्य्यप्रसाधनम् । चतुर्वर्गप्रदं नित्यं हरिभक्तिविवर्द्धनम्

हे सर्व दुःखांचे शमन करते, सर्व धर्म्य कार्य सिद्ध करते, चतुर्वर्ग प्रदान करते आणि नित्य हरिभक्ती वाढवते।

Verse 24

न चाधिर्भवते नूनं याम्यं तस्य भयं नहि । माहात्म्यं पठते यत्र द्वारकायाः समुद्भवम्

जिथे द्वारकेपासून उद्भवलेले द्वारका-माहात्म्य पठिले जाते, तेथे निश्चयच कोणताही क्लेश होत नाही आणि त्या भक्ताला यमाचे भयही नसते।

Verse 25

लिखितं तिष्ठते यस्य गृहे तत्तीर्थमेव च । बलाच्छुणुष्व माहात्म्यं द्वारकायाः समुद्भवम्

ज्याच्या घरी याचे लिखित रूप टिकून असते, त्याचे घरच खरे तीर्थ ठरते. म्हणून लक्षपूर्वक द्वारकेपासून उद्भवलेले द्वारका-माहात्म्य ऐक।

Verse 26

विधि मन्त्रक्रियाहीनां पूजां गृह्णाति केशवः । माहात्म्यं तिष्ठते नित्यं लिखितं यस्य वेश्मनि । न तस्यागःसहस्रैस्तु कृतैर्लिप्यति मानवः

विधी व मंत्रक्रिया नसलेली पूजा देखील केशव स्वीकारतात. ज्याच्या घरात हे माहात्म्य लिखित रूपाने नित्य असते, तो मनुष्य हजारो पापे केली तरी मलिन होत नाही।

Verse 27

यः पठेच्छृणुते वापि माहात्म्यं द्वारकाभवम् । न भवेद्भूतवैकल्यं धर्मवैकल्यमेव च

जो द्वारकेपासून उद्भवलेले हे द्वारका-माहात्म्य वाचतो किंवा ऐकतो, त्याला देह-जीवनाची हानी होत नाही आणि धर्मातही उणीव राहत नाही।

Verse 28

यः स्मरेत्प्रातरुत्थाय माहात्म्यं द्वारकाभवम् । द्वादशीनां च सर्वासां यच्चोक्तं लभते फलम्

जो सकाळी उठून द्वारकेपासून उद्भवलेल्या या माहात्म्याचे स्मरण करतो, तो सर्व द्वादशी-व्रतांचे सांगितलेले फळ प्राप्त करतो।

Verse 29

त्रिदशैः पूज्यते नित्यं वन्द्यते सिद्धचारणैः । माहात्म्यं पठते यो वै द्वारकायाः समुद्भवम्

जो द्वारकेपासून उद्भवलेले द्वारका-माहात्म्य पठण करतो, तो नित्य देवांनी पूजिला जातो आणि सिद्ध-चारणांनी वंदिला जातो।

Verse 30

द्वारका वसते यत्र तत्र विष्णुः सनातनः । तत्र तीर्थानि सर्वाणि सर्वे देवाः सवासवाः । यज्ञा वेदाश्च ऋषयस्त्रैलोक्यं सचरा चरम्

जिथे द्वारका वसते, तिथेच सनातन विष्णू विराजमान असतो। तेथे सर्व तीर्थे, इंद्रासह सर्व देव, यज्ञ, वेद व ऋषी—चराचरांसह संपूर्ण त्रैलोक्य उपस्थित असते।

Verse 31

शक्तो हि द्वारकां गंतुं मानवो न हि पुत्रक । कृष्णदर्शनजं पुण्यं माहात्म्यं पठतो भवेत्

हे बाळा! प्रत्येक मनुष्य द्वारकेला जाण्यास समर्थ नसतो; पण जो हे माहात्म्य पठण करतो, त्याला कृष्णदर्शनातून उत्पन्न होणारे पुण्य प्राप्त होते।

Verse 32

सत्यं शौचं श्रुतं वित्तं सुशीलं च क्षमाऽर्जवम् । सर्वं च निष्फलं तस्य माहात्म्यं न शृणोति यः

सत्य, शुचिता, विद्या, धन, सुस्वभाव, क्षमा व सरळपणा—जो हे माहात्म्य ऐकत नाही, त्याच्यासाठी हे सर्व निष्फळ ठरते।

Verse 33

षण्मासे च भवेत्पुत्रो लक्ष्मीश्चैव विवर्द्धते । तस्य यः शृणुते भक्त्या माहात्म्यं द्वारकाभवम्

जो भक्तीने द्वारकेपासून उद्भवलेले हे माहात्म्य ऐकतो, त्याला सहा महिन्यांत पुत्रप्राप्ती होते आणि लक्ष्मीची वृद्धी होते।

Verse 42

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये द्वारकाक्षेत्रे वृषोत्सर्गादिक्रियाकरण द्वारकामाहात्म्यश्रवणादिफलवर्णनंनाम द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः

अशा प्रकारे श्रीस्कंदमहापुराणातील एकाशीतिसाहस्री संहितेच्या सप्तम प्रभासखंडातील चतुर्थ द्वारकामाहात्म्यात, द्वारकाक्षेत्रात वृषोत्सर्गादि कर्मे व द्वारकामाहात्म्य-श्रवणादि यांचे फलवर्णन करणारा बेचाळीसावा अध्याय समाप्त झाला।